راوی شانکار، اسطوره زنده موسیقی هند (I)

راوی شانکار و زوبین مهتا رهبر هندی-ایرانی ارکستر
راوی شانکار و زوبین مهتا رهبر هندی-ایرانی ارکستر
راوی شانکار (Ravi Shankar) متولد ۷ آپریل ۱۹۲۰ با اصلیت بنگالی-هندی، آهنگساز و نوازنده سیتار و مشهورترین هنرمند تاریخ هندوستان است. او پیرو بابا الا اودین خان، خالق مایهر قارانا (Maihar gharana) در موسیقی کلاسیک هند است. شانکار، پیشرو نوازندگان هندی در عصر نوین می باشد. او سالهای زیادی با نوازنده طبلا (tabla) استاد الله راکا (Ustad Allah Rakha) کیشن مهاراجه (Kishen Maharaj) و به طور مقطعی با نوازنده بزرگ سارود، علی اکبر خان همکاری نزدیکی داشته است. همچنین مشارکت وی با ویولونیست بزرگ یهودی منوهین، فیلمساز ساتیت رای (Satyajit Ray) و گروه بیتلز (Beatles) به خصوص جرج هریسون، در فعالیتهای بین المللی او قرار دارند.

شانکار، جوایز زیادی دریافت کرده است. در سال ۱۹۹۹ راوی شانکر برنده جایزه Bharat Ratna شد که این جایزه برترین افتخار ملی هند است.

زندگی شخصی و تحصیلات شانکار
او در بنارس (Benares) هند به دنیا آمده است. گفته می شود که اصلیت خانواده او از نارایل (Narail) است، (ناحیه ای در Jessore که در حال حاضر جزو کشور بنگلادش محسوب می شود.) اولین همسرش، نوازنده سیتار، آناپورنا دئوی (Annapurna Devi) دختر استادش علاءالدین خان بود. آنها صاحب پسری شدند به نام شوبنرا شانکر (Shubhendra Shankar) که او نیز موسیقیدان ولی در چهل سالگی درگذشت. شانکر بعدها صاحب دو فرزند دیگر نیز شد، در سال ۱۹۷۹ از سو جونز (Sue Jones) صاحب دختری شدند به نام نورا جونز (خواننده) و در سال ۱۹۸۱ از سوکانیا شانکر، آنوشکا شانکر (سیتاریست).

راوی شانکر همچنین برادر رقاص و کُرئوگراف (choreographer) اوودی شانکر (Uday Shankar) است، کسی که اجرای روی صحنه را از سن بسیار پایین به عنوان یک هنرمند کوچک آغاز کرد. راوی همچنین عموی موسیقیدان هندی آناندا شانکر (Ananda Shankar) و رقاص و هنرپیشه هندی ماماتا شانکر (Mamata Shankar) می باشد.

حرفه موسیقی راوی شانکار
راوی شانکار از سن ۱۰ سالگی روی سن رفته است و در تمام دنیا به عنوان هنرمندی رقاص و موسیقیدان شناخته شده است. اولین اجرای او در هند، سال ۱۹۳۹ بود ولی تمرینات خود را در سال ۱۹۴۴ به پایان رساند. او آغاز به نوشتن قطعاتی برای فیلم و رقص باله کرد و نیز شروع به ضبط آثارش به همراهHMV هندی ها نمود. او مدیر پخش موسیقی رادیوی هند در سالهای ۱۹۵۰ شد.

از سال ۱۹۴۶ به بعد ساخت موسیقی برای فیلم را آغاز کرد. بعضی از بهترین قطعات او شامل؛ Apu Trilogy از ساتیت رای و فیلم گاندی از ریچارد آتنبوورگ (Richard Attenborough) است، او همچنین برای Saare Jahan Se Achcha قطعه ای ساخته است.

کم کم راوی شانکار به مرتبه ای رسید که در دنیای موسیقی خارج از هند نیز شناخته شد، اولین اجرایش در شوروی سابق در سال ۱۹۵۴ و سپس در غرب در سال ۱۹۵۶ بود. او در مراسم بسیار مهمی نواخته است، از جمله در جشنواره Monterey Pop و همچنین در سالنهای مشهوری همچون؛ سالن جشنواره رویال (Royal Festival Hall) .

از شانکار که در کنسرتهای مهم بین المللی شرکت کرده و شهرت فرهنگی در موسیقی پاپ کسب کرده بود، دعوت شد تا در کنسرتی کلاسیک که به شیوه ای غیر معمول اجرا می شد، بنوازد. جشنواره Monterey Pop در سال ۱۹۶۷ در کالیفرنیا از آن جمله بود که وی به همراه استاد الله راکا در آن کنسرت اجرا کردند. او همچنین یکی از هنرمندانی است که در جشنواره Woodstock در سال ۱۹۶۹ شرکت کرده و به همراه جرج هریسون اولین بانیان کنسرت برای بنگلادش در سال ۱۹۷۱ بوده؛ او تلاشهای زیادی به منظور آگاه کردن مردم از افزایش بحرانهای داخل کشور از جمله، گردباد بولا در سال ۱۹۷۰، جنگ آزادی بنگلادش در سال ۱۹۷۱، جنگهای بنگلادش که توسط ارتش غرب پاکستان (که خانواده راوی اصلیتشان از آنجا است) در شرق پاکستان (بنگلادش کنونی) در گرفت، داشته است.

audio file بشنوید اجرایی از راوی شانکار را به همراه یهودی منوهین

این شانکار بود که از هریسون برای جمع آوری وجه نقدی برای کمک به بنگلادش تقاضای همیاری کرد. تور گروه راوی شانکار و دوستان به نام کنسرتهای هریسون ۱۹۷۴ در آمریکای شمالی برگزار شد. آلبوم نهایی او با هریسون در سال ۱۹۹۷ عرضه شد به نام “مناجاتی از هند” (Chants of India). هریسون این نوع موسیقی مناجات گونه را توسعه بخشید.

audio file بشنوید قسمتی از کنسرتو سیتار شماره ۲ راوی شانکار را به رهبری زوبین مهتا با ارکستر سمفونیک لندن

بعد از مرگ همکارش هریسون، در ۲۹ نوامبر ۲۰۰۱ بعد از مبارزه ای طولانی با سرطان، شانکار به همراه دخترش آنوشکا و پائول مک کارتی (McCartney)، رینو استار (Ringo Starr)، جف لایین (Jeff Lynne)، اریک کلاپتون (Eric Clapton)، تام پتی (Tom Petty)، بیلی پرستون (Billy Preston) و بسیاری دیگر در کنسرتی که برای بزرگداشت یاد جرج هریسون برگزار می شد در لندن شرکت کردند که شانکار آنها را به او هریسون تقدیم کرد.

راوی شانکر در بخشهایی از موسیقی هند که تحت تاثیر غرب قرار گرفته شده سخت گیر بود. در سفری به سن فرنسیسکو در منطقه Haight-Ashbury بعد از اجرای کنسرتش در مونتری نوشت: “من بسیار ناراحت و شوکه هستم از اینکه هنر موسیقی هند به سوی تصنعی شدن پیش می رود و فرهنگ غنی آن رو به نابودی است. یوگا، ماری جوانا، هشیش؟ به نظر می آید همه اینها بخشی از ککتلی شده که همه از آن می نوشند!”

audio file بشنوید قسمتی از کنسرتو سیتار راوی شانکار را به رهبری آندره پروین با ارکستر سمفونیک لندن

شانکار در سال ۱۹۶۹ اتوبیگرافی از خود به زبان انگلیسی منتشر کرد به نام “موسیقی من، زندگی من”. او دو کنسرتو برای سیتار و ارکستر نوشته است. سومین کنسرتوی او، توسط ارکستر اُرفیوز و دخترش آنوشکا شانکر، برای اولین بار اجرا خواهد شد. این قطعه برای تک نوازی سیتار و ارکستری از تلفیق سازهایی مثل فلوت، پیکولو، اُبوا، کرانگله، کلارینت، باسون، ترمپت، تیمپانی، دو ساز کوبه ای، چنگ و سازهای زهی نوشته شده است. در دو کنسرتوی اول، شانکار به عنوان آهنگساز و سولیست نقشی مضاعف ایفا می کند.

audio file بشنوید قسمتی از کنسرتو سیتار راوی شانکار را به رهبری آندره پروین با ارکستر سمفونیک لندن

برای سومین کنسرتویش که ساخت آن سفارشی از اُرفیوز بوده، از دخترش آنوشکا، پیشرو سیتار نوازان نسل خود و کسی که به ستاره دنیای موسیقی تبدیل می شود، تقاضا کرد تا آن را به همراه این ارکستر اجرا کند.

4 دیدگاه

  • amir
    ارسال شده در مرداد ۴, ۱۳۸۸ در ۱۰:۵۵ ق.ظ

    درباره کنسرتو شماره ۲ ایشون که فایل صوتیشو گذاشتید جا داشت قسمت بهترشو انتخاب میکردید.

  • omid
    ارسال شده در مرداد ۵, ۱۳۸۸ در ۵:۴۸ ب.ظ

    من پدر خودم سیتار مینوازد اگه مایلید میتونم شما رو دعوت کنم…………… شماره تماس پدرم ۰۹۳۵۸۸۳۰۲۳۲است خوشحال میشم تماس بگیرید

  • ارسال شده در اردیبهشت ۲۸, ۱۳۹۱ در ۸:۱۰ ق.ظ

    سلام
    در مورد موسیقی هندی باید بگویم افراد مشهور و شناخته شده زیادی در جهان دارد.کسانی مثل استاد غلام علی خان (بزرگ)،استاد نصرت فتح علی خان و در شاخه ترانه های فیلمی نوابغ زیادی نیز وجود داشته اند که البته اکنون دیگر زنده نیستند ولی آثارشان در زمره موسیقی کلاسیک هندی به شمار میروند.برآورد می شود که نزدیک به ۳ میلیارد نفر در شبه قارۀ هند، پاکستان وافغانستان در زندگی روزانه خود به نوعی از موسیقی که با نام “موسیقی هندوستانی”شناخته می شود،گوش می دهند.
    از مطالب مفید تان تشکر می کنم.
    کامیاب باشید.

  • ناشناس
    ارسال شده در بهمن ۶, ۱۳۹۳ در ۲:۱۶ ق.ظ

    ۵۰ سال است که از شنیدن موسیقی اصیل هند که مملو از لطافت وانرژی مثبت بود محرومم شاید علتش تلویزیون باشد که رادیو را کنار زده ودر ضمن افسوس که موسیقی هند دیگر موکش ندارد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VII)

نخچیرگان به مجموع الحان سی گانه ی باربد شامل می شد. باربد آفریننده ترانه های نوروزی نیز به شمار می رود. از این ترانه ها می توان به فرخ روز، سروستان، ارغنون، لبینا اشاره کرد. آثار باربد را موسیقیدانان قرون بعدی چون شعبه، جنس، آوازه، و شاخه های مهم مقام ها توضیح و توصیف کرده اند، عبدالقادر مراغه ای در مقاصد الالحان ماهیت تاریخی و موسیقی لحن و آثار باربد را خاطرنشان نموده و آن را زمینه دوره اول تشکیل مقام ها شمرده است.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

از روزهای گذشته…

کنسرت گروه مهر وطن در بانکوک

کنسرت گروه مهر وطن در بانکوک

گروه مهر وطن که سابقه دعوت به برخی کشورهای جهان از جمله آرژانتین، لیتوانی، ارمنستان، کره جنوبی و تایلند را دارد، با توجه به پذیرفته شدن در مسابقات جهانی کرال کره جنوبی ۲۰۱۱ و برای کسب آمادگی بیشتر برای این مهم، اقدام به برگزاری کنسرت ملی میهنی خود به سبک کرال آکاپلا در بانکوک خواهد نمود تا گوشه ای از فرهنگ غنی ایران را به جهانیان بنمایاند.
سلطانی: تفکر مینی مالیستی بیشتر در پی مطیع ساختن و فریفتن است تا متقاعد کردن

سلطانی: تفکر مینی مالیستی بیشتر در پی مطیع ساختن و فریفتن است تا متقاعد کردن

پیمان سلطانی، آهنگ ساز، رهبر ارکستر، نوازنده، منتقد و نویسنده؛ از معدود موسیقی دانانی است که توانسته پیوند مناسبی بین موسیقی و هستی شناسی ایجاد کند. گفته ها و نوشته های فلسفی- موسیقایی او همیشه بحث برانگیز بوده و نگاه او به مدرنیته و نوآوری در موسیقی نیز پرسش های فراوانی را در پی داشته است.
مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.
درباره‌ی پتریس وسکس (I)

درباره‌ی پتریس وسکس (I)

پتریس ‌وسکس در ۱۶ اپریل سال ۱۹۴۶ در شهر آیزپوت (Aizpute) کشور لتونی متولد ‌شد. او پسر یک تعمید‌دهنده‌ بود و تحصیلات اولیه‌ی خود را در یک مدرسه‌ی موسیقی محلی با نام جوزف ویتولز لتونی میوزیک (Jazeps Vitols Latvian Academy Of Music) گذاراند. همچنین از سال ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۴ به یادگیری کنترباس در مدرسه‌ی موسیقی امیلز دارسینز (Emils Darzins Music School) شهر ریگا (پایتخت لتونی) پرداخت و از سال ۱۹۶۱ به عنوان نوازنده در ارکستر سمفونیک و ارکسترهای مجلسی‌ متعددی از جمله ارکستر فیلارمونیک لتونی، ارکستر فیلارمونیک لیتوانی و ارکستر رادیو لتونی فعالیت کرد.
خالقى از زبان خالقی (III)

خالقى از زبان خالقی (III)

اواخر سال ۱۳۰۳ بود که با دوتن ازشاگردان مدرسه موسیقی، مصطفی ادیب و پرویز ایرانپور روزی نشسته بودیم و قرار گذاشتیم که ازاول سال نو همه کارها را کنار بگذاریم وفقط به موسیقی بپردازیم. پدرم ازاین موضوع اطلاع نداشت و من بدون اجازه به اتفاق پرویز و مصطفی به جای اینکه به مدرسه آمریکایی برویم صبح زود به مدرسه موسیقی رفتیم.
هایدن و مراسمی برای سالگردش (I)

هایدن و مراسمی برای سالگردش (I)

شهر وین در کشور اتریش، امسال مانند بیشتر شهرهای بزرگ اروپایی شاهد برگزاری مراسم سالگرد تولد هایدن آهنگساز بزرگ اتریشی بود. هایدن آهنگسازی است که غیر از تاثیرات بسیار زیاد در تکامل موسیقی کلاسیک، دو شاگرد مهم را هم به موسیقی کلاسیک تقدیم کرده است، موزار و بتهوون! در برنامه قبلی این فستیوال که به مدت دو روز پنجم می از ساعت ۱۱ تا ۱۷ و ۲۷ می از ساعت ۱۴ تا ۲۱ برگزار شد، نوازندگان در محوطه قصر با شکوه “BELVEDERE” به اجرای برنامه پرداختند. این برنامه با همکاری دانشگاه موسیقی وین برگزار شده بود و در آن هنرآموزان و هنرجویان برگزیده دانشگاه به اجرای آثاری از هایدن و یا در ارتباط با او، پرداختند.
تراژدی مدرنیسم در موسیقی ایران (V)

تراژدی مدرنیسم در موسیقی ایران (V)

بالاخره دوست من وارد ارکستر شد و قرار شد نوازنده گروه شود. او با دیدن نت نویسی عجیب استاد خواست که برایش توضیح دهند که معنی این نوشته ها چیست، استاد، مایستر را مامور آموزش به او کرد؛ مایستر که نوازنده یک ساز ایرانی بود به او گفت، به اینها که رسیدی ریز بزن… همینجا دوستم گفت کدام ریز را بزنم؟ نوازنده گفت، مهم نیست باید ریز بزنی! و پاسخ گرفت، نصف تکنیکهای تنبک ریز های مختلف آن است، شکل ریزها است که صداها را تفکیک میکند و برای مثال چند نمونه از ریز های بهمن رجبی را اجرا کرد (او یکی از بهترین شاگردان بهمن رجبی بود!) مایستر جواب داد استاد فرق اینها را نمیداند شما ریز بزنید!
گام بلوز را بهتر بشناسیم

گام بلوز را بهتر بشناسیم

یک گام بلوز در نسخه استاندارد شامل نتهایی با فاصله های پایه، سوم کوچک، چهارم درست، چهارم افزوده، پنجم درست و هفتم کوچک است.
تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (VI)

تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (VI)

روش‌های حفظ و نگهداری و استفادۀ صحیح از وسایل صوتی» [۳] «مجموعه حاضر گزارشی است درباره شیوه‌ها و تمهیدات و ضبط و پخش صدا که در آن سیر تکاملی ضبط موسیقی در ایران به تدریج از زمان ساخت فوندگراف آغاز می‌شود، سپس با اولین ضبط آثار تاریخ موسیقی ایران، سیر تحول صفحه گرامافون و صداگذاری فیلم ناطق ادامه می‌یابد. مباحث دیگر کتاب درباره ضبط موسیقی، مربوط به اختراع رادیو و تلویزیون، صفحه ریز شیار، ضبط استریو، نوار کاست و سرانجام آخرین ابتکار در کار ضبط صدا و ساخته شدن دیسک فشرده (CD) است. در این اثر همچنین شرح حال بعضی از چهره‌های برجسته موسیقی ایران و نحوه حفظ نگهداری از وسایل صوتی به تفصیل بیان شده است.» از مقایسه‌ی این دو نوشته کاملا مشخص است که [۳] بیانی عمومی‌تر، نزدیک‌تر به روایت و کم دقت (به واژه‌ی فوندگراف که به جای فونوگراف آمده توجه کنید) دارد و [۵] بیشتر برای استفاده‌ی اهل پژوهش فراهم شده است.
به مناسبت بیستمین سال فعالیت مجله هنر موسیقی

به مناسبت بیستمین سال فعالیت مجله هنر موسیقی

حضور من در اولین کلاس سه تار و تئوری موسیقی نزد استادانم مسعود شعاری و هوشنگ کامکار همزمان بود با تاسیس مجله هنر موسیقی. خوشبختانه در آموزشگاه کامکارها اولین شماره های این مجله را دیدم و یکی از خوانندگان پر و پاقرص آن شدم. در آن سالها نشریات مربوط به موسیقی کم شمار بود و هنوز سایت ها و وبلاگ های مربوط به موسیقی، فعالیت زیادی نداشتند.