نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (I)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» *
ساخته‌ی «فرامرز پایور» بر اساس ملودی‌هایی از «احمد عبادی»


مقدمه
بی تردید «قطعه‌ای در ماهور» در میان آثار به انتشار رسیده از گروه‌نوازی موسیقی کلاسیک ایرانی، اثری حائز اهمیت و توجه است چرا که در این قطعه برای اولین بار در تاریخ به ثبت رسیده از موسیقی ایرانی، یک ساز تک‌نواز در مقابل ارکستری از سازهای ایرانی قرار می‌گیرد و در تقابل با ارکستر به تکنوازی می پردازد؛ این تقابل با ماهیت یک کنسرتو غربی نیست و بر اساس فرم های سنتی موسیقی ایرانی، به صورتی نو و بدیع تصنیف شده است.

«قطعه‌ای در ماهور» (۱) با تقسیم‌بندی نگارنده، از ۱۳ قسمت تشکیل شده که همه فرم‌های شناخته شده موسیقی سازی ایرانی را که شامل: پیش درآمد، آواز، چهارمضراب و رنگ است را در بر می‌گیرد.

فرامرز پایور، بر اساس اجرایی از احمد عبادی که شامل چند قطعه به هم پیوسته بوده، «قطعه‌ای در ماهور» را تصنیف کرده است. با نگاهی به نت منتشر شده از قطعه‌ی عبادی (۲) می‌بینیم که در «قطعه‌ای در ماهور»، پایور، به جز چند صدایی کردن قطعه عبادی توسط ارکستر سازهای ایرانی، ملودی‌های مستقلی نیز به نواخته عبادی اضافه کرده که گروه سازهای ایرانی می‌نوازد. پایور در این اثر، هیچ بخشی را از ساخته‌های خود به بخش تکنوازی سه‌تار اضافه نکرده است و در واقع بخشی که سه‌تار اجرا می‌کند بدون کوچکترین تغییری، همان است که احمد عبادی ساخته است.

با این توصیف، از دید آهنگسازی موسیقی کلاسیک، ما با یک اثر آهنگسازی (Composition) شده توسط فرامرز پایور، بر اساس ملودی‌هایی از احمد عبادی مواجه هستیم.

اهمیت دیگر «قطعه‌ای در ماهور» در میان آثار فرامرز پایور، استفاده وی به صورت مجزا از دو تکنیک هموفونی و پلی فنی است که در آنالیز قطعه به آنها می‌پردازیم.

نگارنده پس از به دست آوردن نت دست‌نوشته فرامرز پایور از این قطعه، در حین نگارش و آنالیز این اثر، به نت نگاری رایانه‌ای آن نیز می‌پردازم که این نت نگاری جدید بر اساس منابع زیر است:
آلبوم «گروه‌نوازی» و دو کتاب «گل‌های جاویدان ۲» و «آثاری از استاد احمد عبادی»، فایل تصویری (۳)، دست‌نوشته فرامرز پایور (۴) است.

پی نوشت
* مطلب فوق، پیشتر با عنوان: «تجزیه و تحلیل «قطعه‌ای در ماهور» » در مجله اینترنتی مهرگانی به انتشار رسیده است.
۱- نسخه صوتی موجود از «قطعه‌ای در ماهور»، مربوط به آلبوم «گروه‌نوازی» فرامرز پایور است که در این مجموعه، چندین اجرای زنده و استودیویی وی با گروه‌های مختلفی که سرپرستی آنها را به عهده داشته، به انتشار رسیده است. این آلبوم در سال ۱۳۸۰ بعد از پالایش صوتی به انتشار رسیده است که متاسفانه از وضوح بالایی برخوردار نیست.

۲- کتاب «گلهای جاویدان ۲» توسط انتشارات سرود با نت نگاری محمدرضا گرگین زاده – علاء ایجادی در سال ۱۳۷۸ و «آثاری از استاد احمد عبادی» توسط انتشارات سروش با نت نگاری یوسف دشتی در سال ۱۳۹۰ به چاپ رسیده است.

۳- دو فیلم از اجرای این اثر در تالار وحدت فعلی، یکی رنگی (با کیفیت صوتی پایین و کیفیت تصویری مناسب) و دیگری سیاه و سفید (با کیفیت صوتی مناسب و کیفیت تصویری پایین) موجود است که نسخه سیاه و سفید آن در سایت یوتیوب موجود است.

۴- این دست‌نوشته، بر روی شش کاغذ A4 با سربرگ «وزارت فرهنگ و هنر – اداره فعالیتهای هنری» به صورت فتوکپی شده در اختیار نگارنده است. لازم به ذکر است که صاحب این قلم پس از به دست آوردن نت این اثر با کمک سامان ضرابی و همینطور در اختیار داشتن فایل صوتی و تصویری اجرای این قطعه از گروه پایور، در سالیان گذشته این اثر را در جایگاه نوازنده تار، با گروه «صهبای کهن» در فرهنگسرای بهمن، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه امیرکبیر و آخرین بار دو شب در خانه هنرمندان (۱۳۹۰) به اجرا برده ایم و آشنایی نسبی با این اثر توسط صاحب این قلم، این جسارت را داد که مشغول نت نگاری یکی از برجسته ترین آثار موسیقی کلاسیک ایرانی شوم. لازم به ذکر است که در آن اجرا ها به خاطر عدم وجود رباب و عود، چند میزان از پارت این دو ساز اجرا نشد ولی بقیه توسط تار یا سنتور به اجرا رسید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

مروری بر آلبوم «سالنامه»

سالنامه در میان آثار فیاض، بیش از همه در مسیرِ «در گذر» است. علاوه بر مشابهت در فرایند آهنگسازی و نوعِ کنار هم نشاندنِ و برخورد با مواد و مصالح موسیقی، حضور صریحِ برخی نقش‌­مایه­‌های «در گذر»، مدگردی­‌های متنوع، استفاده از نوازندگانِ گروه در مقامِ خواننده و ساختار کلی مجموعه، این همانندی را پررنگ­‌تر می­‌کند.

از روزهای گذشته…

نی و قابلیت های آن (XI)

نی و قابلیت های آن (XI)

برای بررسی وضعیت انگشت گذاری روی نی به بررسی تک تک این حالات می پردازیم و نکته ای که می توان روی آن تمرکز کرد این است که با هر وضعیت انگشت گذاری قادر خواهیم بود ۴ صدای متفاوت در ۴ محدودۀ مختلف نی ایجاد کنیم. البته در برخی از محدوده های صوتی ممکن است محدودیت اجرایی برای تولید برخی اصوات وجود داشته باشد و یا اجرای شفاف و خوش صدای برخی فواصل به خصوص در محدودۀ پس غیث نیازمند تمرین های بسیار است.
ریچارد رایت؛ از اعضای پینک فلوید در ۶۵ سالگی درگذشت

ریچارد رایت؛ از اعضای پینک فلوید در ۶۵ سالگی درگذشت

داگ رایت سخنگوی پینک فلوید (که نسبتی با هنرمند ندارد) اعلام کرد: “ریک رایت بعد از مبارزه با سرطان در خانه اش در انگلستان درگذشت. خانواده او از شرح جزییات بیشتر درباره مرگش خودداری کرده اند.”
گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (VI)

گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (VI)

جاهایی رویکرد انقلابی لازم است؛ برخی از عناصر باید تغییر کنند و در مجموع، کارهای آنالیتیک و عقلانی می‌تواند بسیار کمک کند حتی به فرایند هنری. من فکر می‌کنم در ایران سوء‌تفاهمی وجود دارد. هرجا اسم از عقل و آنالیز می‌آید، یک برچسب غرب و غرب‌زده به‌اش زده می‌شود و خود من‌هم که بیست‌ویک سال پیش شروع به تدریس کردم گاهی این برچسب به کارم زده می‌شد و می‌گفتند کار عقلانی در سنّت نیست و کار غربی است ولی چنین چیزی صحت ندارد برای اینکه اجداد ما ابن‌سینا و فارابی هستند و برخورد عقلانی کاملاً دقیقی هم کرده‌اند و به‌مرور زمان ایران به وضعیت خاصی دچار شد که شاید کارهای عقلانی و تحلیلی کمرنگ‌تر شده و نتیجه‌اش هم در سطح کلان‌تر، در حیات فرهنگی و اجتماعی ایران، کاملاً دیده می‌شود.
فخرالدینی: رهبری ایرانی اصول دیگری دارد

فخرالدینی: رهبری ایرانی اصول دیگری دارد

من آرزو کردم کاش قطعات با کلام یا بی‌کلام که آن دوران نوشته بودم را استاد صبا می‌دیدند؛ چون آنها از نظر خودم بسیار بهتر بود اما هیچوقت نتوانستم به استاد صبا بگویم که قطعاتی که قبلا نوشته‌ام را ببیند و نظرشان را بشنوم ولی بعدها پشیمان شدم که چرا این کار را نکردم… استاد صبا مرد بسیار مهربانی بود و بعضی‌ وقت‌ها بیشتر از نیم ساعت از خاطرات خود برای ما تعریف می‌کرد و همینطور فرصت مناسبی برای من بود که کارهایم را به ایشان نشان دهم ولی هیچ وقت چنین اجازه‌ای ندادم که از استادم چنین درخواستی داشته باشم، اگر امروز بود چنین کاری را می‌کردم.
نی و قابلیت های آن (IX)

نی و قابلیت های آن (IX)

در قسمت قبل به معرفی انواع نی در موسیقی نواحی و مناطق مختلف ایران پرداختیم که به طور کلی به سه دسته تقسیم می شدند:
لیدی بلانت و مسیح (III)

لیدی بلانت و مسیح (III)

اما از نظر ظاهری حالت تقاطع سه زه ها در گوشه ها و حتی حالت و فرم خود گوشه ها نیز با یکدیگر متفاوت است. درخشندگی و حالت تازگی در رنگ وجلا و همچنین عدم وجود پتینه، قابلیت بصری ساز را افزایش داده است تا حدی که ریزترین جزئیات و ویژگیهای ساز بارز و آشکار است.
مصائب اجرای دوباره (I)

مصائب اجرای دوباره (I)

اجرای مجدد، آن چه به گونه‌ای هنجار مسلط در موسیقی دستگاهی به حساب می‌آید (۱) به همین نسبت در موسیقی جمعی ما کمیاب است. رفتار جامعه‌ی موسیقی‌دان و شنونده‌ی ما در مقابل اجرای مجدد آثار آهنگسازی شده نوعی رفتار تناقض‌آمیز است. از یک سو اجرای مجدد الگوها در موسیقی دستگاهی به حدی نهادینه شده، حتا کسانی با اجرای مو به‌ مو (و بدون تفسیر شخصی) ردیف هنوز می‌توانند لااقل در ذهن بخشی از جامعه‌ی موسیقی به عنوان هنرمند مطرح شوند و از سوی دیگر عمل به همین رفتار در مقابل قطعات از پیش ساخته شده کمتر دیده می‌شود.
تاریخچه ای خلاصه از استرادیواری و گوارنری (I)

تاریخچه ای خلاصه از استرادیواری و گوارنری (I)

آنتونیو استرادیواری (۱۶۴۴-۱۷۳۷) و جوزپه گوارنری دل جزو (۱۶۹۸-۱۷۴۴) معروفترین ویولون سازان دنیا هستند. این دو ویولون ساز که در شهر کوچک کرمونا در شمال ایتالیا زندگی می کردند، میراث بی همتایی را از خود به جای گذاشته اند. اگرچه ویولون سازی به کوشش استرادیواری و گوارنری به اوج خود رسید، اما داستان ویولون از سالها قبل تر در شهر کرمونا آغاز شده بود. آندرا آماتی (Andrea Amati) حدودا ۱۵۰۷ – ۱۵۷۷ اولین ویولون سازی است که نامش ثبت شده است و حتی احتمال دارد که مخترع ویولون نیز باشد.
موسیقی هند و مقایسه آن با موسیقی ایران (I)

موسیقی هند و مقایسه آن با موسیقی ایران (I)

موسیقی شمال و جنوب هند از هم متمایز است ولی نباید آنرا دو نوع موسیقی دانست. در حقیقت هند دارای یک موسیقی است که به دو سبک در شمال و جنوب جلوه گر شده است. مهمترین موجبی که سبب رونق موسیقی هند شده این است که موسیقی و رقص دو هنریست که از لحاظ مذهبی اهمیت دارد چنانکه داستان موسیقی هند از میان تاریخ و افسانه های زیبای قدیمی به چشم می خورد. «ساراس واتی» را خدای هنر و دانش می دانند. شیوا آفریننده ساگنیت یعنی موسیقی و رقص و دارم است.
رمانتیک ترین خواننده سه نسل

رمانتیک ترین خواننده سه نسل

خولیو ایگلسیاس (Julio Iglesias) محبوب ترین خواننده لاتین در سالهای ۷۰ و ۸۰ بوده و بیش از ۱۰۰ میلیون آلبوم او در سراسر جهان به فروش رفته است. شیوه ملایم و رمانتیک خولیو در خواندن ترانه های عاشقانه طوری بود که در سراسر جهان و در فرهنگها و زبانهای مختلف طرفداران بی شماری پیدا کرد.