نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (I)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» *
ساخته‌ی «فرامرز پایور» بر اساس ملودی‌هایی از «احمد عبادی»


مقدمه
بی تردید «قطعه‌ای در ماهور» در میان آثار به انتشار رسیده از گروه‌نوازی موسیقی کلاسیک ایرانی، اثری حائز اهمیت و توجه است چرا که در این قطعه برای اولین بار در تاریخ به ثبت رسیده از موسیقی ایرانی، یک ساز تک‌نواز در مقابل ارکستری از سازهای ایرانی قرار می‌گیرد و در تقابل با ارکستر به تکنوازی می پردازد؛ این تقابل با ماهیت یک کنسرتو غربی نیست و بر اساس فرم های سنتی موسیقی ایرانی، به صورتی نو و بدیع تصنیف شده است.

«قطعه‌ای در ماهور» (۱) با تقسیم‌بندی نگارنده، از ۱۳ قسمت تشکیل شده که همه فرم‌های شناخته شده موسیقی سازی ایرانی را که شامل: پیش درآمد، آواز، چهارمضراب و رنگ است را در بر می‌گیرد.

فرامرز پایور، بر اساس اجرایی از احمد عبادی که شامل چند قطعه به هم پیوسته بوده، «قطعه‌ای در ماهور» را تصنیف کرده است. با نگاهی به نت منتشر شده از قطعه‌ی عبادی (۲) می‌بینیم که در «قطعه‌ای در ماهور»، پایور، به جز چند صدایی کردن قطعه عبادی توسط ارکستر سازهای ایرانی، ملودی‌های مستقلی نیز به نواخته عبادی اضافه کرده که گروه سازهای ایرانی می‌نوازد. پایور در این اثر، هیچ بخشی را از ساخته‌های خود به بخش تکنوازی سه‌تار اضافه نکرده است و در واقع بخشی که سه‌تار اجرا می‌کند بدون کوچکترین تغییری، همان است که احمد عبادی ساخته است.

با این توصیف، از دید آهنگسازی موسیقی کلاسیک، ما با یک اثر آهنگسازی (Composition) شده توسط فرامرز پایور، بر اساس ملودی‌هایی از احمد عبادی مواجه هستیم.

اهمیت دیگر «قطعه‌ای در ماهور» در میان آثار فرامرز پایور، استفاده وی به صورت مجزا از دو تکنیک هموفونی و پلی فنی است که در آنالیز قطعه به آنها می‌پردازیم.

نگارنده پس از به دست آوردن نت دست‌نوشته فرامرز پایور از این قطعه، در حین نگارش و آنالیز این اثر، به نت نگاری رایانه‌ای آن نیز می‌پردازم که این نت نگاری جدید بر اساس منابع زیر است:
آلبوم «گروه‌نوازی» و دو کتاب «گل‌های جاویدان ۲» و «آثاری از استاد احمد عبادی»، فایل تصویری (۳)، دست‌نوشته فرامرز پایور (۴) است.

پی نوشت
* مطلب فوق، پیشتر با عنوان: «تجزیه و تحلیل «قطعه‌ای در ماهور» » در مجله اینترنتی مهرگانی به انتشار رسیده است.
۱- نسخه صوتی موجود از «قطعه‌ای در ماهور»، مربوط به آلبوم «گروه‌نوازی» فرامرز پایور است که در این مجموعه، چندین اجرای زنده و استودیویی وی با گروه‌های مختلفی که سرپرستی آنها را به عهده داشته، به انتشار رسیده است. این آلبوم در سال ۱۳۸۰ بعد از پالایش صوتی به انتشار رسیده است که متاسفانه از وضوح بالایی برخوردار نیست.

۲- کتاب «گلهای جاویدان ۲» توسط انتشارات سرود با نت نگاری محمدرضا گرگین زاده – علاء ایجادی در سال ۱۳۷۸ و «آثاری از استاد احمد عبادی» توسط انتشارات سروش با نت نگاری یوسف دشتی در سال ۱۳۹۰ به چاپ رسیده است.

۳- دو فیلم از اجرای این اثر در تالار وحدت فعلی، یکی رنگی (با کیفیت صوتی پایین و کیفیت تصویری مناسب) و دیگری سیاه و سفید (با کیفیت صوتی مناسب و کیفیت تصویری پایین) موجود است که نسخه سیاه و سفید آن در سایت یوتیوب موجود است.

۴- این دست‌نوشته، بر روی شش کاغذ A4 با سربرگ «وزارت فرهنگ و هنر – اداره فعالیتهای هنری» به صورت فتوکپی شده در اختیار نگارنده است. لازم به ذکر است که صاحب این قلم پس از به دست آوردن نت این اثر با کمک سامان ضرابی و همینطور در اختیار داشتن فایل صوتی و تصویری اجرای این قطعه از گروه پایور، در سالیان گذشته این اثر را در جایگاه نوازنده تار، با گروه «صهبای کهن» در فرهنگسرای بهمن، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه امیرکبیر و آخرین بار دو شب در خانه هنرمندان (۱۳۹۰) به اجرا برده ایم و آشنایی نسبی با این اثر توسط صاحب این قلم، این جسارت را داد که مشغول نت نگاری یکی از برجسته ترین آثار موسیقی کلاسیک ایرانی شوم. لازم به ذکر است که در آن اجرا ها به خاطر عدم وجود رباب و عود، چند میزان از پارت این دو ساز اجرا نشد ولی بقیه توسط تار یا سنتور به اجرا رسید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شناخت کالبد گوشه‌ها (IX)

حقیقت یافتن یکی از دو سوی این متناقض‌نما دیگر بستگی به مولف و کارش ندارد بلکه بیشتر مربوط به واکنش جامعه‌ی موسیقی است و آن کسانی که کتاب را می‌خوانند و به کار می‌بندند. احتمالا آگاه بودن بر این نکته که تحلیل ردیف به عنوان نوعی دستور زبان چه کاستی‌هایی دارد یا می‌تواند به بار آورد، همان کاستی‌ها را به نقطه‌ی قوتی در دگرگونی تلقی ما از دامنه‌ی خلاقیت در موسیقی دستگاهی تبدیل خواهد کرد، حتا اگر شده با مطرح کردن پرسش‌هایی درباره‌ی حدود تفسیر و … به بیان دیگر اگر دستاوردهای تحلیلی کتاب به عنوان یک حقیقت مسلم یا یک و تنها یک تفسیر قطعی درک شوند سوی اول روی می‌دهد و اگر به عنوان یک تفسیر خاص اما معتبر از میان بسیار تفسیرها، سوی دوم.

آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

برای اولین بار پارتیتورهایی از آثار آهنگساز بزرگ و صاحب سبکِ ایرانی استاد زنده یاد مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان غرب کشور عرضه می شود. امیرآهنگ آخرین شاگرد مرتضی حنانه اعلام کرد: به زودی ده پارتیتور از آثار استاد مرتضی حنانه توسط من و نظارت امیرعلی حنانه در اختیار علاقمندان آثار این آهنگساز برجسته و صاحب سبک قرار می گیرد.

از روزهای گذشته…

منبری: آشنایی با سلفژ ضروری است

منبری: آشنایی با سلفژ ضروری است

بله. اما در مورد مرصع خوانی نمونه دقیقی نداریم و آنچه عنوان کردم برداشت خود بنده بود. البته درنهایت تمام این شیوه ها باید منجر به زیبایی و خلق آثار جدید در آواز بشود، نه اینکه فقط تکرار کار گذشتگان باشد و پس، درعین حال باید به گوش مخاطب جذاب و زیبا بیاید چون شنونده معمولی، کاری به اختلاف شیوه ها و نظرات تخصصی آوازی ندارد بلکه عناصر زیبایی شناسی که بطور غریزی در همه انسانها وجوددارد شامل صدای خوب، ادوات و تحریر بجا و مناسب، شعر مناسب و ارائه خوب و درست آن و غیره همه از جمله مواردی هستند که شنونده و مخاطب آواز می طلبد.
بیرون آمدن از محدوده‌ی موسیقی ایرانی

بیرون آمدن از محدوده‌ی موسیقی ایرانی

شیرزاد شریف از نوازندگان جوان ایرانی مقیم کالیفرنیا است که تا کنون برنامه‌های زیادی با نوازندگان دیگر ملل اجرا کرده است. شنیدن آثار یک موسیقی‌دان جاز آمریکایی او را به همکاری با نوازندگان دیگر ملل علاقه‌مند کرده است. شیرزاد شریف معتقد است برای همه‌ی نوازندگان ایرانی لازم است که قدری از دایره‌ی موسیقی سنتی بیرون بیایند.
فخرالدینی: پشتوانه موسیقی ما دانشمندان بزرگ هستند

فخرالدینی: پشتوانه موسیقی ما دانشمندان بزرگ هستند

به طور کلی گلسرخی مرد بسیار خوبی بود. یادم هست که وقتی یک روز حقوق ما دیر شده بود به اتاقشان رفتیم و با دوستانمان نشسته بودیم و اعتراض می‌کردیم. ایشان در صندوق خودشان را باز کردند و به ما پول دادند و گفتند که هر وقت حقوقتان را گرفتید بیارید و به من بدهید و به این راحتی مشکل ما را حل کرد!
مقایسه ادوات موسیقی (III)

مقایسه ادوات موسیقی (III)

باید به این موضوع نیز اشاره کرد که مسائلی از این دست در روی سازهای متعددی تا به امروز دیده شده است که لزوما همه آنها سازهای چینی و دیگر کشورهای آسیایی نبوده است و حتی میتوان به جرات این مطلب را بیان کرد که در مراکز مختلف در اقصا نقاط جهان شیوه هایی اینچنینی وجود داشته و اجرا میگردد و در قالب اسامی بسیار معتبری هم به فروش میرود، در نمونه سازهایی که از اروپا نیز وارد میشود به وضوح و آشکارا با این موارد برخورد می کنیم و البته اگر از زاویه دید متفاوت به آن بنگریم، کاملا بتوان آنرا توجیح و تایید کرد.
پانیذ فریوسفی: پیشنهادهای زیادی از طرف سولیستهای معتبر دنیا داشتیم

پانیذ فریوسفی: پیشنهادهای زیادی از طرف سولیستهای معتبر دنیا داشتیم

می خواستم بگویم که بنیاد رودکی چند جلسه تالار رودکی را رایگان در اختیار گروه قرار داده بودند. به هر حال جا داشت که بگویم این یک کمک بود که از طرف بنیاد انجام شد، برای بقیه تمرین ها در طبقه ششم ولی ما پرداخت هزینه داشتیم. دومین مطلبی که می خواستم بگویم راجع به آقای پوریا منوچهری است که الان ایشان مدیر امور بین الملل ما هستند که ما در ارتباط با ایشان هستیم و همچنان از دور با گروه همراه هستند و به ما کمک می کنند، در زمینه اجرا یا اینکه گروه با سولیست بین المللی کار کرده و به هر حال اجراهایی داشته تاثیر روی خارج از مرزها و اخبار بین المللی داشته است، آقای منوچهری در این زمینه به ما کمک کرده اند؛ همان طور که می دانید ایشان برای تحصیل از ایران رفته اند ولی ما با همچنان در ارتباط هستیم و برنامه های مربوط به امور بین المللی و مسائل خارج از ایران را ایشان انجام می دهند.
روش سوزوکی (قسمت سی دوم)

روش سوزوکی (قسمت سی دوم)

مایل هستم که بگویم، از هفده سالگی بنای یک زندگی مناسب برای من پایه‌گذاری شده است. سال تولد من سال خاتمه مدرسه بازرگانی من بود. چیزی را که در آن زمان رخ داده، بارها تعریف کرده ام اما حالا اگر به آن بی توجهی کنم و آنرا نادیده بگیرم، بعد ها نمی‌توانم فلسفه زندگیم را به روشنی تحلیل کنم. به این خاطر دوباره آنرا حکایت می‌کنم. یکی از روزها مثل همیشه به راه افتادم و به کارگاه ویولون سازی پدرم رفتم، کارگاهی که در آن هزار نفر مشغول کار بودند. در دفتر یک ماشین تایپ انگلیسی یافتم که برایم تازگی داشت. شروع کردم به کار کردن بر روی دکمه‌ های آن.
روش سوزوکی (قسمت دهم)

روش سوزوکی (قسمت دهم)

من همین حالا وارد برلین شده ام، آقای پروفسور در گذشته، در کدام ناحیه این شهر زندگی می کردید؟ برای من همیشه رویا بوده که از این محل دیدن کنم. دراینجا ساختمانهای جدید کمی سرد دیده می شوند. اما مردم در شهر کلن با ده های اطرافش از جهت ذوق و سلیقه و آداب و رفتار، با هم فرق دارند. من دیروز برای وارد شدن به ارکستر سمفونیک رادیو برلین امتحان دادم و به عنوان مایستر استخدام شدم. رهبر ارکستر فریکسی (Friscay) است که در حال حاضر با کارایان (Karajan) و کوبلیک (Kubelik) در یک سطح قرار دارد.
موزیکولوژی

موزیکولوژی

Musicology شاخه ای از هنر موسیقی – یا شاید بهتر آن باشد که بگوییم شاخه ای از علم – است که در آن به بررسی منطقی و استدلالی مباحث موسیقی پرداخته می شود. در مباحث موزیکولوژی کلیه تحقیقات و بررسی ها از طریق روشهای سیستماتیک بصورت تجربه ها، مشاهدات علمی و آزمایشگاهی و … صورت می گیرد و از نتایج آنها واقعیت ها استخراج می شود.
جایگاه موسیقی در عهد ساسانیان (IV)

جایگاه موسیقی در عهد ساسانیان (IV)

باربد از دیگر رامشگران، بربط نوازان و استادان موسیقی بسیار مطرح دوره ی خسرو پرویز است. در تعریف لغوی بربط باید گفت خوارزمی در مفاتیح العلوم بربط را سینه ی مرغابی معنی کرده است، چون کاسه و دسته ی آن به مرغابی شبیه است.
جلسه واکاوی آموزش موسیقی در ایران برگزار شد

جلسه واکاوی آموزش موسیقی در ایران برگزار شد

روز سه شنبه ۹ آبان ۱۳۹۶ در آکادمی موسیقی پوپیتر، جلسه ای با عنوان «واکاوی آموزش موسیقی در ایران» برگزار شد. جلسات پژوهشی آکادمی موسیقی پوپیتر هر دو هفته یکبار در محل این مرکز آموزشی واقع در خیابان دکتر فاطمی، روبروی خیابان های کاج و هشت بهشت، پلاک ۱۱۸، طبقه دوم برگزار می شود.