نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (I)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» *
ساخته‌ی «فرامرز پایور» بر اساس ملودی‌هایی از «احمد عبادی»


مقدمه
بی تردید «قطعه‌ای در ماهور» در میان آثار به انتشار رسیده از گروه‌نوازی موسیقی کلاسیک ایرانی، اثری حائز اهمیت و توجه است چرا که در این قطعه برای اولین بار در تاریخ به ثبت رسیده از موسیقی ایرانی، یک ساز تک‌نواز در مقابل ارکستری از سازهای ایرانی قرار می‌گیرد و در تقابل با ارکستر به تکنوازی می پردازد؛ این تقابل با ماهیت یک کنسرتو غربی نیست و بر اساس فرم های سنتی موسیقی ایرانی، به صورتی نو و بدیع تصنیف شده است.

«قطعه‌ای در ماهور» (۱) با تقسیم‌بندی نگارنده، از ۱۳ قسمت تشکیل شده که همه فرم‌های شناخته شده موسیقی سازی ایرانی را که شامل: پیش درآمد، آواز، چهارمضراب و رنگ است را در بر می‌گیرد.

فرامرز پایور، بر اساس اجرایی از احمد عبادی که شامل چند قطعه به هم پیوسته بوده، «قطعه‌ای در ماهور» را تصنیف کرده است. با نگاهی به نت منتشر شده از قطعه‌ی عبادی (۲) می‌بینیم که در «قطعه‌ای در ماهور»، پایور، به جز چند صدایی کردن قطعه عبادی توسط ارکستر سازهای ایرانی، ملودی‌های مستقلی نیز به نواخته عبادی اضافه کرده که گروه سازهای ایرانی می‌نوازد. پایور در این اثر، هیچ بخشی را از ساخته‌های خود به بخش تکنوازی سه‌تار اضافه نکرده است و در واقع بخشی که سه‌تار اجرا می‌کند بدون کوچکترین تغییری، همان است که احمد عبادی ساخته است.

با این توصیف، از دید آهنگسازی موسیقی کلاسیک، ما با یک اثر آهنگسازی (Composition) شده توسط فرامرز پایور، بر اساس ملودی‌هایی از احمد عبادی مواجه هستیم.

اهمیت دیگر «قطعه‌ای در ماهور» در میان آثار فرامرز پایور، استفاده وی به صورت مجزا از دو تکنیک هموفونی و پلی فنی است که در آنالیز قطعه به آنها می‌پردازیم.

نگارنده پس از به دست آوردن نت دست‌نوشته فرامرز پایور از این قطعه، در حین نگارش و آنالیز این اثر، به نت نگاری رایانه‌ای آن نیز می‌پردازم که این نت نگاری جدید بر اساس منابع زیر است:
آلبوم «گروه‌نوازی» و دو کتاب «گل‌های جاویدان ۲» و «آثاری از استاد احمد عبادی»، فایل تصویری (۳)، دست‌نوشته فرامرز پایور (۴) است.

پی نوشت
* مطلب فوق، پیشتر با عنوان: «تجزیه و تحلیل «قطعه‌ای در ماهور» » در مجله اینترنتی مهرگانی به انتشار رسیده است.
۱- نسخه صوتی موجود از «قطعه‌ای در ماهور»، مربوط به آلبوم «گروه‌نوازی» فرامرز پایور است که در این مجموعه، چندین اجرای زنده و استودیویی وی با گروه‌های مختلفی که سرپرستی آنها را به عهده داشته، به انتشار رسیده است. این آلبوم در سال ۱۳۸۰ بعد از پالایش صوتی به انتشار رسیده است که متاسفانه از وضوح بالایی برخوردار نیست.

۲- کتاب «گلهای جاویدان ۲» توسط انتشارات سرود با نت نگاری محمدرضا گرگین زاده – علاء ایجادی در سال ۱۳۷۸ و «آثاری از استاد احمد عبادی» توسط انتشارات سروش با نت نگاری یوسف دشتی در سال ۱۳۹۰ به چاپ رسیده است.

۳- دو فیلم از اجرای این اثر در تالار وحدت فعلی، یکی رنگی (با کیفیت صوتی پایین و کیفیت تصویری مناسب) و دیگری سیاه و سفید (با کیفیت صوتی مناسب و کیفیت تصویری پایین) موجود است که نسخه سیاه و سفید آن در سایت یوتیوب موجود است.

۴- این دست‌نوشته، بر روی شش کاغذ A4 با سربرگ «وزارت فرهنگ و هنر – اداره فعالیتهای هنری» به صورت فتوکپی شده در اختیار نگارنده است. لازم به ذکر است که صاحب این قلم پس از به دست آوردن نت این اثر با کمک سامان ضرابی و همینطور در اختیار داشتن فایل صوتی و تصویری اجرای این قطعه از گروه پایور، در سالیان گذشته این اثر را در جایگاه نوازنده تار، با گروه «صهبای کهن» در فرهنگسرای بهمن، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه امیرکبیر و آخرین بار دو شب در خانه هنرمندان (۱۳۹۰) به اجرا برده ایم و آشنایی نسبی با این اثر توسط صاحب این قلم، این جسارت را داد که مشغول نت نگاری یکی از برجسته ترین آثار موسیقی کلاسیک ایرانی شوم. لازم به ذکر است که در آن اجرا ها به خاطر عدم وجود رباب و عود، چند میزان از پارت این دو ساز اجرا نشد ولی بقیه توسط تار یا سنتور به اجرا رسید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

افق‌های مبهم گفت‌وگو (IV)

از چنین راستایی می‌توانیم گفت‌وگو با دیگری فرهنگی را در موسیقی شدنی‌تر بیابیم زیرا آغاز راهش سهل‌تر می‌نماید ( و تنها می‌نماید وگرنه دلیلی نداریم که حقیقتاً باشد). احساس اولیه از دریافت دیگریِ فرهنگ موسیقایی اگر به خودبزرگ‌بینی منجر نشود، همچون طعمه‌ای فریبنده پنجره‌ی گفت‌وگو را می‌گشاید. نخست به این معنا که بدانیم دیگری موسیقایی نیز وجود دارد. بر وجود او آگاه شویم. و سپس خواست فهمیدن او پدید آید. و این خواست مفاهمه چیزی افزون بر آن دارد که پیش‌تر میان دریافت‌کننده و دیگری مؤلف برشمرده شد. اینجا پای «خود» به مفهوم هویت جمعی نیز در میان است.

احمد نونهال: گروه های کر با چالش روبرو هستند

گروه کُر «شانته» به‌ رهبری احمد نونهال با همکاری جشنواره موسیقی صبا در دومین رویداد تابستانه پنج قطعه موسیقی کرال را در موزه نگارخانه کاخ گلستان اجرا کرد. احمد نونهال رهبری جوان و پر انگیزه است و توانسته با وجود مشکلات مختلف این گروه جوان را به روی صحنه ببرد. امروز گفتگوی محمدهادی مجیدی را با او می خوانید:

از روزهای گذشته…

اصول نوازندگی ویولن (IV)

اصول نوازندگی ویولن (IV)

دست انسان به شکل طبیعی درحالت ایستاده، به فرمی قرار می گیرد که کف دست ها به موازات بدن می باشد. حال از آنجا که برای نواختن این ساز، لازم است تا کف دست و انگشتان نوازنده به سمت تخته انگشت گذاری( گریف ) متمایل گردد، بنابراین بایستی نوازنده دستش را در حین بالا آوردن ، به سمت گریف بچرخاند.
محمد رضا درویشی و کلیدر (I)

محمد رضا درویشی و کلیدر (I)

این مطلب در نگاه اول نقد یا توصیف ساختاری اثر کلیدر ساختۀ محمدرضا درویشی نیست و بیشتر تلاش شده به بهانۀ اجرای کلیدر و آثار مشابه نگاهی داشته باشیم به علل و عواملی که به واسطۀ آن اینگونه آثار مورد اقبال عمومی قرار نمی گیرند. چندی پیش، کنسرت مشترک هنرمندان حسین علیزاده و محمدرضا درویشی، در راس خبر های هنری مربوط به موسیقی قرار گرفته بود. کنسرتی که با واکنش های متفاوتی از زوایای گوناگون مواجه شد که یکی از آنها دعوت از بخش زهی ارکستر ملی (ناسیونال اکراین) بود.
ریچارد دانیل پور، آهنگساز یهودی ایرانی تبار

ریچارد دانیل پور، آهنگساز یهودی ایرانی تبار

ریچارد دانیل پور (Richard Danielpour) آهنگساز آمریکایی دارنده جایزه گرمی، آهنگسازی برجسته در تمام دوران است؛ شخصی که می داند چطور به روشی ساده و مستقیم ارتباطی عمیق برقرار کند. صدای موسیقی آمریکایی متمایز وی، مالکیت حرکاتی رومانتیک و بزرگ را دارا می باشد و به طور درخشانی با ریتمی بیانگر و کوبنده برای ارکستر تنظیم شده است. آثارش موسیقیدانان مشهور را جذب نموده و به عنوان استادی فداکار تاثیری قابل توجه بر روی نسل جوان تر گذارده است.
معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (VII)

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (VII)

۷- دکتر تقی ارانی یکی از فرزندان مبارز و دانشمند ایران را به دستور سرهنگ‌ نیرومند رئیس زندان سیصد ضربه شلاق زدند و در اتاق مجرد شماره ۲۸ زندان که گنداب‌ تمام مستراح‌ها به آنجا ختم می‌شد زندانی کردند. وی روی سمنت نمناک و هوای‌ خفقان‌آور مدتی به سر برد. بالش او یک جفت کفش سرپایی و لباس او در ماه آبان و آذر پیراهن تور تابستانی و یک تنکه تور نازک بود.
نقدی بر هارمونی زوج (V)

نقدی بر هارمونی زوج (V)

علاوه بر این نویسنده در اصالت پا را فراتر می گذارد و به خطا می افتد. او می پندارد که تنها سازهای ایرانی هستند که از دیگر قوم ها تاثیر گرفته اند. کدام یک از سازهای غربی یا شرقی هستند که تنها زاده و ساخته ی یک فرهنگ هستند؟ رجوع کنید به تاریخ پیانو، ویولن، گیتار، تنبور و رباب. در بسیاری موارد تاثیر پذیری چندان زیاد بوده که در هیچ سندی یک فرهنگ یا کشور را سازنده ی یک ساز نمی دانند.
خواننده ای که شناخته نشد (II)

خواننده ای که شناخته نشد (II)

دیگر آنکه در زمان خود هنرمندی مطرح و خواننده درجه ۱ برای تصانیف بوده است. از اساتید وی و اینکه نزد چه کسی تعلیم یافته اطلاعی در دست نیست در کمال تاسف، از سوی مورخان موسیقی هیچ نام و نشانی در نوشته های تاریخی و یا روزنامه و مجلات هنری از وی درج نشده است که دلایل آن نیز با مختصر بررسی اسناد موسیقی بدست آمده که اشاره ای کوتاه می گردد.
تار و پودِ نشانه (III)

تار و پودِ نشانه (III)

در این روش معمولاً بار عاطفی کلی یا فضای کلی یک بخش از داستان را با دستگاهی که مناسب تشخیص داده می‌شود، شبیه‌سازی می‌کنند. درنتیجه‌ی چنین کلی‌گرایی‌ای هم شکل‌های مختلف یک عاطفه از دست می‌رود و هم بار عاطفی نسبت داده‌شده به یک دستگاه تکراری می‌شود. اگر غم را به‌عنوان یک عاطفه در داستان در نظر بگیریم بهتر می‎توان مشکل را دید. کافی است بپرسیم آیا همه‌ی غم‌ها یکی است؟ مثلاً آیا غم حاصل از دانش زیاد را با غم از دست دادن عزیزان یا غم فراق یار یکی است؟ می‌دانیم پاسخ منفی است. اما راه نخست ما را به نقطه‌ای می‌رساند که همه‌ی غم‌ها در موسیقی یکی‌ شوند، یا به بیانی همه‌ی حماسه‌ها را از آن حیث که حماسه‌اند برای مثال به چهارگاه برگردانیم.
تمدید ارسال آثار به نخستین جایزه پیانوی باربد

تمدید ارسال آثار به نخستین جایزه پیانوی باربد

مهلت ارائه آثار به نخستین دوره جایزه بین المللی پیانوی باربد تا ۱۰ آذرماه ۹۵ تمدید شد. جایزه بین المللی پیانوی باربد نخستین جایزه بین المللی موسیقی ایران است که توسط بخش خصوصی حمایت و برگزار می شود. در میان جوایز این مسابقه، اعزام دو نفر از منتخبین نهایی برای ده روز مسترکلاس و اجرای کنسرت در فستیوال «Plage musicale en Bangor» در فرانسه، با بورسیه کامل، به چشم می خورد.
“رازهای” استرادیواری (IV)

“رازهای” استرادیواری (IV)

Sacconi در یک ویلای آجری کوچک و دوطبقه در Point Lookout در انتهای Long Island در نیویورک زندگی می‌کند. این ویلا، ایوانی در طبقه اول دارد و نیز دارای یک چمنزار، چند درخت میوه و یک درخت صنوبر است که وجهه زیبایی به نمای خارجی آن بخشیده است. باغ به وسیله دیواری کوتاه احاطه شده است. Sacconi این خانه را قریب به ۳۰ سال پیش، هنگامی که این سرزمین هنوز غیرقابل زراعت و دارای تعداد محدودی ساختمان بود، بنا کرده است.
ارکستر فیلارمونیک سلطنتنی لیورپول

ارکستر فیلارمونیک سلطنتنی لیورپول

فیلارمونیک ارکستر رویال لیورپول (Royal Liverpool Philharmonic Orchestra) لیورپول، انگلستان یا RLPO یکی از قدیمی ترین ارکسترهای بریتانیای کبیر و همچنین دنیا می باشد و در سال ۱۸۴۰ افتتاح شده است. این ارکستر به انجمن فیلارمونیک رویال لیورپول تعلق دارد. تنها انجمن ارکستر در بریتانیا است که تالار مخصوص خود را دارد “تالار لیورپول فیلارمونیک”! این تالار آکوستیک خوبی دارد و برای بسیاری از ضبطهای ارکستر از آنجا استفاده شده است. این انجمن و ارکستر، کلیدهای اصلی سازماندهی موفق هنری، به عنوان “مرکز فرهنگ اروپا” در سال ۲۰۰۸ بودند. اولین اجرای ارکستر ۱۲ مارچ ۱۸۴۰ بود.