سجاد پورقناد
پس از انقلاب ۱۳۵۷ و نفی وابستگی و تأثیرپذیری از غرب بر اساس ایدئولوژیهای نظام سیاسی جدید ایران، همگرایی دانشآموختگان مرکز حفظ و اشاعه موسیقی سنتی ایران و برخی از دانشآموختگان دانشگاه تهران و نتیجتاً پدیدار شدنِ خردهگفتمان «تجدد بر اساس سنت موسیقی ایرانی»، این گفتمانِ سنتگرا را به گفتمان غالب جامعه ایران بدل نکرد، بلکه در سالهای پس از انقلاب شاهد استحاله این گفتمان در مکتبِ وزیری (گفتمان موسیقی کلاسیک ایرانی) بودهایم. هرچند گفتمان «موسیقی سنتی ایرانی» همچنان به حیات خود ادامه میدهد ولی در واقع گفتمان غالب در موسیقی دستگاهی امروز ایران را – که مصادف با حضور نسل سوم نوازندگان نی است – میتوان گفتمان وزیری دانست (همان).
در تحلیل سه گفتمان اصلی، لازم است از گفتمانِ «موسیقی کلاسیک بینالمللی» صرفنظر کنیم، چراکه اعضای این گفتمان، برخلاف دو گفتمانِ «موسیقی کلاسیک ایرانی» و «موسیقی سنتی ایرانی» حضوری در موسیقی دستگاهی ایران ندارند. در جدول ۲، تحلیل تفسیری گفتمانهای اصلی موسیقی ایران شرح داده شده است (پورقناد، ۱۳۹۷).
ارتباط نسلهای نوازندگان نی و گفتمانهای موسیقی ایران
در این بخش به تحلیل نتایج کمی و کیفی پرداخته شده است. به منظور تجزیهوتحلیل دادهها، ابتدا دادههای آماری استخراج شده و بر اساس دو گفتمانِ «موسیقی سنتی ایرانی» و «موسیقی کلاسیک ایرانی» (مکتب وزیری) مورد ارزیابی قرار گرفته است. قابل ذکر است که در این پژوهش، جامعه مورد مطالعه، وابسته به دو جریان گفتمانیِ «موسیقی سنتی ایرانی» و «موسیقی کلاسیک ایرانی» (مکتب وزیری) تشخیص داده شد و به همین دلیل نیازی به بررسی دیگر گفتمانها نبود. در این میان «شاخصِ» نسلی نیز مورد ارزیابی قرار گرفته است. سئوالات طرح شده شامل هفت سئوال به شرح زیر است:
- اصولاً با تغییر بر روی ساختار سازهای ایرانی و غیر ایرانی موافق هستید؟ پاسخ سه گزینهای الف) موافق (آری) ب) ممتنع پ) مخالف (خیر).
- نظرتان در مورد اعمال تغییرات بر روی ساختار سازهای ایرانی چیست؟ پاسخ سه گزینهای الف) موافق (آری) ب) ممتنع پ) مخالف (خیر) (پاسخ تشریحی).
- آیا تغییر بر روی تمام سازهای ایرانی را مجاز میبینید یا تنها در مورد سازهای خاصی تغییرات را میپذیرید؟ پاسخ سه گزینهای الف) موافق (آری) ب) ممتنع پ) مخالف (خیر).
- تغییراتی که حسین عمومی روی ساز نی داده را دیدهاید؟ پاسخ دو گزینهای الف) موافق (آری) ب) مخالف (خیر).
- با ساز ابداعی حسین عمومی نوازندگی کردهاید؟ پاسخ دو گزینهای الف) موافق (آری) ب) مخالف (خیر).
- محاسن و معایب این تغییرات را در چه میبینید و به طور کلی با این طرح موافق هستید یا مخالف؟ (پاسخ تشریحی و دو گزینهای الف) موافق (آری) ب) مخالف (خیر).
- آیا پیشنهاد دیگری برای تغییر در ساختار و عملکرد ساز نی دارید؟ (پاسخ تشریحی).
۱ نظر