گفتگوی هارمونیک
«شناسایی موسیقی ایران: تاریخ موسیقی از کورش تا پهلوی» بهاهتمام نشر خنیاگر بازنشر شد. تالیف این کتاب از عزیز شعبانی و با ویراستار علمی و ادبی آن از شهاب مِنا است.
شهـاب مِنـا (مدیرمسئول نشر خُنیاگر) درباره این کتاب مینویسد:
«شناسایی موسیقی ایران» عنوان واحدی درسی در دانشگاه پهلوی بود که نگارندۀ کتاب حاضر، آقای عزیز شعبانی، تدریس آنرا برعهده داشته است. مؤلف برای تدریس این واحد مجموعهای سهجلدی با همین عنوان بهترتیب دربارۀ تاریخ موسیقی ایران، سازهای ملی و تئوری موسیقی ایرانی نگاشته و در سال ۱۳۵۱ در شیراز به چاپ رسانده است.
بنا بر بررسی اینجانب، جلد سوم این مجموعه بیشتر اقتباس از جلد دوم نظری به موسیقی، اثر روحالله خالقی است اما محتوای جلد اول و دوم («تاریخ موسیقی از کورش تا پهلوی» و «سازهای ملی») در برخی کتب تاریخی منتشرشده در دهۀ پنجاه خورشیدی، مورد اقتباس قرار گرفته و در فهرست منابع آنها آمده است (بهعنوان مثال، تاریخ موسیقی نظامی ایران، اثر حسینعلی ملاح، ۱۳۵۴ و تاریخچۀ هنرستان عالی موسیقی، اثر ابراهیم صفایی، ۱۳۵۵، در معرفی سازهای نظامی و تاریخ موسیقی نظامی مدرن در ایران و شخصیتهای آن).
از میان سه جلد مجموعۀ شناسایی موسیقی ایران، جلد اول، تاریخ موسیقی از کورش تا پهلوی، شاخصتر از دو جلد دیگر محسوب میشود و پس از سرگذشت موسیقی ایران، نگاشتۀ روحالله خالقی، دومین کتاب مفصّلی است که دربارۀ تاریخ موسیقی ایران منتشر شده است.
هرچند محتوای فصولی از تاریخ موسیقی از کورش تا پهلوی اقتباس و تلخیص از مطالب سرگذشت موسیقی ایران است، فصل ششم آن با عنوان «آغاز موسیقی جدید علمی در ایران» که بیش از نیمی از حجم کتاب (۱۰۷ صفحه از ۲۱۲ صفحه) را در بر میگیرد حاوی مطالب و شرححالهایی دربارۀ موسیقی و موسیقیدانان معاصر ایران (بهویژه هنرمندان کلاسیککار غربی) است که در دیگر کتب منتشرشده دربارۀ تاریخ موسیقی ایران تاکنون به چشم نمیخورد.
در همین فصل، یک زیرفصل مهم با عنوان «کتب و نشریات موسیقی در عصر حاضر» نیز هست که مؤلف طی آن به معرفی ۶۲ کتاب و نشریۀ موسیقی پرداخته و حاوی عناوینی کمترشناختهشده و اطلاعاتی مفید است و از حیث «کتابشناسی موسیقی» نیز بر دیگر منابع منتشرشده فضل تقدم دارد. (اولین منبع منتشرشدۀ بعدی کتابشناسی موسیقی، با تهیه و تنظیم ویدا مشایخی (۱۳۵۵، تهران: مرکز اسناد فرهنگی آسیا) است. سه اثر دیگر نیز با همین عنوان پس از انقلاب اسلامی منتشر شده و در مجلد دوم موسیقی ایران از آغاز تا امروز (تألیف غلامرضا جوادی، ۱۳۸۰، تهران: همشهری) نیز با اختلاف زمانی سیویک سال فصلی با عنوان «کتابشناسی صدودهسالۀ موسیقی ایران (۱۳۷۹-۱۲۶۹ ش)» درج شده است.)
نظر به داشتن مطالب متفاوت مذکور در کتاب تاریخ موسیقی از کورش تا پهلوی، در بازنشر کتب قدیمی که بهطور متمرکز از سال جاری به انجام آن همت گماشتهام بر آن شدم که به انتشار مجدد این کتاب نیز بپردازم.
چاپ پیشین کتاب را در بهمن ۱۴۰۳ در کتابخانۀ موزۀ موسیقی ایران یافتم و از آنجا که نایاب بود برای مطالعه و بازنشر، خودْ آنرا اسکن کردم.
۱ نظر