مکتب پهلوان پرور هنر آوازی این سرزمین ، آوردگاه نغمه پردازان بسیاری بوده است ؛ و در طول تاریخ دیرباز این مکتب ، پروردگان آن هر کدام به ” راهی ” و ” نوایی ” بسان آیینه ای بوده اند بازتاب دهنده ی شعاع خاطره ها ، شادیها ، رنجها ، دلبستگی ها و دلاوردیهای مردمان تمدن آفرین این آب و خاک . این سیر پرماجرای تاریخی درهنر آوازی ، بسی گردیده است تا امروز به ذائقۀ شنیداری مردم عصر حاضر رسیده است . این مکتب هنری شاگردان زیادی را بخود دیده است و شهرام ناظری یکی از برآمدگان این مکتب میباشد . کمتر پیش آمده است که نام رهروان حقیقی این مکتب ، ولو در کش و قوس دهلیز تودرتوی تاریخ ، به فراموشی گراید ؛ چنانکه نام شهرام ناظری مستور نخواهد گشت ، که او نیز رهرو این راه بوده است .

بزعم برخی کارشناسان و صاحبنظران ، شهرام ناظری اگر به سمت و سوی کارها و اجراهای محلی ، خانقاهی ، و … گرایش پیدا نمی کرد ، بی شک میتوانست به قطب دوم آواز دستگاهی ایران ( پس از شجریان ) مبدّل گردد . اما باید گفت هنرمند گرامی ناظری هر چند که از مسیر موسیقی دستگاهی کمی فاصله گرفته و به تجربیات جدیدتری روی آورد ، با این حال وی با این کارش در واقع در سنگر دیگری افتخار آفرینی نمود و نامش را ماندگار گردانید . بطوریکه ناظری اساساً سبک و سیاقی جدید و ذائقه ای نو را به پیشگاه هنر دوستان این مرزو بوم هدیه نمود .

جرات این هنرمند بر (( نوآوری )) ، خود یکی از امتیازهای او و نقاط قوت در کارنامۀ هنری اش ارزیابی میگردد . حال این نوآوری میتواند با ” برداشت ” و ” تلفیق ” جلوه های گونه گون (( سنتهای )) موسیقی ایران زمین نیز صورت پذیرد . موسیقی پرطراوتِ (( بومی )) و (( نواحی )) ، ریتم های خانقاهی ، مکتب موسیقی زورخانه و … همه و همه جزوی از خزینه های هنر نغمه پردازی این مرزوبوم است ؛ که بهره گیری و استفاده از آنها ، آنهم در حیطۀ موسیقی ملی و دستگاهی خود پهلوانی را طلب مینماید همچون ناظری ، ذوالفنون و امثال اینان .

به عنوان مثال ، در مورد موسیقی خانقاهی میتوان گفت که ارتباط تنگاتنگ این موسیقی با سیر تدریجی و تاریخی تکامل موسیقی ردیفی و بافت نظام موسیقی دستگاهی ، تا بدان حد است که برخی زعمای موسیقی سهم نسبتاً قابل توجهی از شکل گیری موسیقی ردیفی را متعلق به موسیقی خانقاهی و صوفیانه میدانند .

فقط آنچه در این میان مهم است این است که یک هنرمند اگر در صدد بهره گیری و استنباط از دل این صبغه های موسیقایی برآمده است ، به مصداق (( از هر باغی ، گُلی چیدن )) عمل نماید ؛ بی آنکه خود را پابند و مجذوب مسایل فرقه ای و ظاهری گرداند . هنر یک هنرمند در این است که از هر نکتۀ مثبتی استقبال و استفاده نموده و بر نقاط قوت کار خویش بیفزاید . شهرام ناظری با آثاری نظیر (( آتش در نیستان )) ، (( گل صد برگ )) و … همراه با جلال ذوالفنون ـ که صدای سازش ترکیبی است از طرب و طاعت ـ نشان داد که چگونه می توان در فحوای فرهنگ غنی ایران زمین تعمق و غوص نمود ، و آنگاه گوهرهای نهفته در آن را استخراج گردانید .

ناظری در (( آتش در نیستان )) غوغا کرده است . در ابتدای روی دوم این آلبوم ، یک قطعۀ آوازی را با همراهی ساز ذوالفنون ( بصورت ضربی و بداهه نوازی ) میشنویم ، که ملودی آن برداشتی است از یک نغمۀ معروف موسیقی مازندرانی . استاد ذوالفنون این نغمۀ ساده ی محلی را چنان تلفیق نموده و جلا داده است که گویی بازگوکنندۀ عمق معنا و مفهوم غزل عارفانۀ حافظ میباشد ؛ همان غزلی که ناظری آنرا به آواز بداهۀ خویش اجرا نموده است :

آن کیست کز راه کرم با من وفاداری کند بر جای بدکاری چو من یک دم نکوکاری کند

اول به بانگ نای و نی آرد به دل پیغام وی وانگه به یک پیمانه می با من وفاداری کند

دلبر که جان فرسود ازو کام دلم نگشود ازو نومید نتوان بود ازو باشد که دلداری کند …

این هم خود از ارزش های کار هنرمند واقعی است که با میدان دادن و بهره مندی از انواع نغمات بومی و نواحی ، و آوردن این ملودیها در سطح موسیقی ملی ، هم اسباب جلا و اعتلای بیشتر آنها را فراهم نموده ؛ و هم ذائقۀ موسیقی ملی و تمام مردم نواحی مختلف ایران را با لهجه های موسیقایی مختلف سرزمین شان آشنا و مانوس میگرداند .

البته این مقوله خالی از مناقشه نمیباشد ؛ چرا که برخی معتقدند میبایست روند این قبیل (( تلفیق ها )) و (( نوآوری ها )) تا بدان حد پیش نرود که بالکل نظام موسیقی دستگاهی ( با لهجۀ رسمی و فارسی ) را مخدوش گرداند ؛ و از آن سو حتی موسیقی های نواحی را تحت الشعاع قرار داده و از اصالت خویش دور اندازد . بگذریم … .

لطف دیگر و شاخص تر در آواز ناظری ، بکارگیری پتانسیل های درونی (( تحریر )) و (( ادوات تحریر )) میباشد . تحریر در آواز ایرانی یک مبحث مجزا و مهم به شمار می آید ، و برای خود انواع مختلفی را دارا میباشد . برخی از انواع (( تحریر )) با اسامی زیر موسوم میباشند :

تحریر چکشی ، دو تا یکی ، زیر و رو ، فواره ای ، تکی لنگ ، تکی بلبلی ، یک در میان ، فراز و نشیب ، فرازین ، فرودین ، مسلسل ، پرسشی ، گسسته ، دوبه دو ، پیوسته ، طاق و جفت ، بده بستان ، و … .

نظام اولیه و ساختمان درونی (( تحریرها )) را میتوان به دهها صورت جمله بندی و شکل دهی نمود . از طرفی ، استفاده ی بجا و بموقع از تحریر در جای جای یک آواز ( از درآمد تا فرود ) و جمله بندی های آن ، برای خود دارای قاعده و حساب خاصی میباشد .

شهرام ناظری در مقام یک آواز خوان توانمند ، اساساً رنگ و بوی خاص و ویژه ای را برای مقولۀ (( تحریر )) و (( ادوات تحریر )) در آواز ایرانی به ارمغان آورده است . این خصلت به همراه قابلیت حماسی و نوای پهلوانانه و پر طنین آواز این هنرمند ، جلوۀ خاصی را در صدای او پدیدار گردانیده است .

اینها اشارات مختصری بود بر (( آواز استاد ناظری )) ؛ هم او که با منش متواضعانه اش همواره با جریان های مردمی ( چه در عرصه ها و رویدادهای اجتماعی ، چه افتخار آفرینی های ورزشی ، و … ) همراه بوده ؛ و هنرش را در خدمت مردم و فرهنگ کشور خویش بکار گرفته است .

جناب صدرالدین بهشتی
من از شما می پرسم اگر مردم سرزمینی در طول تاریخ به سنت های اشتباه بیشماری معتقد بودند, وظیفه انسانهای آگاه امروز در برابر آنان احترام گذاشتن به سنت های گمراه و اشتباه ایشان است؟
مردم در زمان جاهلیت عرب قرنها بود که بت پرست بودند, پس پیامبر اسلام حضرت محمد (ص) باید به بت پرستی آنها احترام می گذاشتند؟
نمیدانم شما در چه مکتبی هستید, اما کسانی که در مکتب تعالی خویش و جامعه خود قدم بر می دارند آگاه کردن انسانها و بیرون آوردن آنان از جاهلیت های زمانه خود را, اصلی ترین و والاترین وظیفه خود می دانند.
شما به من بگویید این فرهنگ شعر خوانی قرار بوده است چه چیزی را در ذهن مردم ما نهادینه کند؟
اینکه فقط کلامی با آهنگ بیان شود و من برای لحظه ای در حال خوش باشم ؟ و یا برای تربیت اذهان عمومی بوده است؟
آیا شما وقتی سعدی می خوانید اصلا به معنای چیزی که می خوانید دقت می کنید و یا فقط از بیان شعرگونه آن لذت می برید؟
آوازه خوان کیست ؟ و در فرهنگ ما چه جایگاهی دارد؟
در فرهنگ قدیم ایران, آوازه خوانان برای بیان سر نهفته در اشعار و به جهت بیدار کردن مردم, آوازه خوانی می کردند, امروز خوانندگان پر پرستیژ ما خواندن را چیزی لوکس برای پر کردن اوقات فراقت مردم و پر کردن جیب های پر پولشان کرده اند!!!
در قدیم آوازه خوانان آواز می خواندند و مردم را بوسیله اشعار ناب از داشتن صفات ناپسندیده ای چون طمع, دورویی, دنیاطلبی, ثروت اندوزی و …. بر حذر می داشتند. هنرمندان امروز به اسوه ای برای این صفات ناپسند تبدیل شده اند!!!
وقتی خواننده ای حقوق مادی و معنوی همکار مسلم خود مانند یک آهنگساز و یا نوازنده را تضییع می کند, این آوازه خوان از مفاهیم هنر و تعالی و ایمان و عشق چه فهمیده است که شایسته احترامی والا نیز باشد؟ وقتی شما مدح چنین کسانی را می کنید, در واقع و در نهان در حال تشویق روح دنیاطلبی, طمع ورزی و غفلت هستید؟
آیا این بود انچه از هنر و هنرمند انتظار می رفت؟
وظیفه هنرمند در درجه اول رشد و تعالی دادن جامعه و فرهنگ عمومی و اعتراض به جریانهای غلطی است که در بطن جامعه شکل گرفته اند و نه دامن زدن به آنها و سوء استفاده از غفلت مردم .
والا آنکه برای مال اندوزی و تجارت روی به ساحت متعالی هنر می آورد, جز تاجری متخصص در امور هنری نیست که از هنر این مقوله ای که همیشه مورد احترام و قابل اطمینان برا ی مردم بوده است, در جهت پیشبرد مقاصد دنیایی و پست خویش سود می برد.

این جریانی که آقای جواهری بیان می کنند, جنگ با جناب شجریان و امثالهم نیست. این جریانی است برای مقابله و مبارزه با جهالت ها, چه در هنرمندان و چه در مخاطبان.
آنچه شما از این صحبت ها به عنوان رنگ و بوی انتقام برداشت کرده اید, در واقع میزان تنفر نسل جدید موسیقیدانان و مخاطبان از جهالت و دیگر صفات ناپسندید است و الا کسی با شخص آوازه خوانان دشمنی ندارد, بلکه اعمال آنها مورد نکوهش, نقد و انزجار قرار می گیرد.
(البته من به عنوان یکی از خوانندگان مطلب شما کینه ورزی بیشتری را در گفته هایتان نسبت به همه اهالی موسیقی البته به غیر از آقای شجریان, احساس کردم)
مطالبتان در مورد مقایسه آثار هنری و نسبت آهنگساز ,خواننده و نوازنده هم که بسیار غیرفنی و با برخوردی احساسی بیان شده بود,

مطالب شما در پاسخ به مقاله خواننده سالاری بسیار کودکانه بود و بهتر می بود, حتی در جهت دفاع از خوانندگان و بالاخص جناب شجریان مطلب نمی نوشتید, چون با وجود نویسندگانی چون شما که نه از روی منطق که ار روی احساس به دفاع از هنرمندان محبوب خود می پردازند, سکوت بهترین مدافع اعمال غیرقابل توجیه آنان خواهد بود.

آقایان، خانهما
موسیقی باید راه طبیعی خود را برود. هنر مند اگر هنر مند باشد باید بدون جنجال و هیاهو به شهرت برسد.
مگر صبا، بنان، شهناز،کسایی و… اینها چند تا سایت اینتر نتی داشتند. مگر بلد بودند مقاله بنویسند؟ مگر بلد بودند با خبر نگاران و منتقدان لابی تشکیل دهند.
من مخلص آن هنر مندان نازنینی هستم که بدون این المشنگه ها هنر نابشان در این قیل و قالها گم شده.
کمی اگر سکوت کنید صداهای خوبی میشنوید.
سرو صدا نکنید. آقای سایت شجریانی ها با شما هم هستم.
نمیدانم کار این موسیقی به کجا کشیده که کسی مثل شجریان برای ادامه حیات هنری رفته دنبال سایت بازی…

ضمن سپاس از نقد گویا و منصفانه و دقیق جناب صدرالدین بهشتی
متن کامل نقد شما را دریافت کردم منتظر تکمیل مطلب شما در سایت گفتگوی هارمونیک هستم تا به بحث و تبادل نظربیشتر در این مورد بپردازیم
من فکر می کنم شما حرفهای من را خیلی رساتر و جدی تر بیان کرده اید با نگاهی عمیق تر و زاویه ای بازتر
شاید نوشتۀ من بیشتر در نکوهش خواننده سالاری بوده ولی نوشتۀ شما هر گونه “سالاری” را در هنر زیر سوال می برد
امیدوارم با ادامۀ اینگونه بحث ها و تبادل نظرات بتوانیم به نتایج مطلوب و مورد نظر برسیم

آقای مهدی حسامی
نظرتان عالی!
اما به جای معذرت خواهی، کاش سعی در نوشتن این کلام به فارسی یا حداقل با حروف کوچک (بدون غلط) می نمودید.
خواندنش نفس می خواهد…

در پاسخ به مهدی حسامی عزیز
۱-شما فرمودید که بنده طوری وانمود کردم که انگار نوازندگان مدیون خوانندگان هستند!
من به هیچ وجه چنین وانمود نکردم،من اصلا با هر منتی که بخواهد بین این آقایان رد و بدل شود مخالفم، شما اگر به ادامه مطلب توجه کنید به این امر پی خواهید برد
۲-بنده هم می دانم خواننده سالاری هست ولی بنده این معضل را می خواهم از دریچه ای دیگر به شما نمایان کنم

آقای جواهری، عزیز دل من، من نگفتم هنر مند باید نامه نوشتن بلد نباشد. منظور بنده را نادیده نگیرید.
پس من اگر خوب حرف میزنم همین کافیست ؟؟؟
خیلی خوب. دوستان از فردا مضرابها رو کنار بگذارید .بیایید هی حرف بزنیم.
چون قرن ۲۱ شده دیگر ساز زدن فایده ندارد.
من با حرف و سخن هنرمند نمی شوم.
و به قول حافظ:
قبول خاطرولطف سخن خداداد است

سلام . از ابتدا می گویم که با بخش اول مقاله تان موافقم و با بخش دوم آن به شدت مخالف. یعنی چه که جنگی که علیزاده راه انداخته ؟ مگر همین علیزاده نبود که ۶ سال با شجریان بود؟ مگر همین علیزاده نیست که قراره سال آینده با حمید رضا نوربخش کنسرت بده ؟ آیا اگر کسی به غیر از جواب آواز دادن چیزی دیگر هم بلد بود به جنگ با خواننده قیام کرده ؟ آیا موسیقی ما فقط نشستن کنار خواننده است که شما را چنین آشفته کرده ؟ شما را چه می شود؟ شما با علیزاده و مشکاتیان و لطفی و.. مشکل ندارید بلکه با نو بودن و تازگی مشکل دارید ! شما با مظاهر مدرنیت مشکل دارید! واقعا فکر می کنید بدون به قول شما سایت بازی می توان به جذب جوانان به سمت موسیقی ایرانی پرداخت؟ صدا و سیما را آقایان از استادان موسیقی ایرانی دریغ می کنند و شما هم اینتزنت را از آنان با شمشیر از رو بسته می گیرید؟ شما را چه شده است ؟ شما اگر با علیزاده و لطفی و مشکاتیان مشکل دارید چرا اینقدر فراموشکارید؟ مگر این کنسرت دادن های بقول شما سالانه چند سال است که شروع شده ؟ واقعا از نظر شما سالی یک کنسرت دادن زیاده ؟ راستی شما موسیقی ایرانی را در شجریان و علیزاده و لطفی و مشکاتیان می بینید که این چنین بی انصافانه موسیقی ایرانی را زیر سئوال می برید ؟ براستی شما که حرف مسائل مالی را برخ می کشید شتاب زده عمل نمی کنید؟ وقتی در این کشور هر بی سر و پایی با کمی بی اخلاقی و پارتی بازی بدون هیچگونه علمی و زحمتی و هیچگونه نبوغی و شب بیداری و … به هر چه خواسته رسیده آیا علیزاده ای که همه گونه کاری برای موسیقی ایرانی کرده را باید گرسنه دید؟ شما را چه شده ؟ نینوا را از یاد برده اید؟ ترکمن را چه ؟ پایکوبی ؟ راز نو؟؟؟ زمستان است و فریاد ؟ آواز گنجشک ها ؟ زیر تیغ ؟ هنوز هم بگویم ؟ شما نه با شجریان مشکل دارید و نه با علیزاده و لطفی و مشکاتیان ؟ شما با موسیقی نوی ایرانی مشکل دارید.
ز خشک سال چه ترسی
که سد بسی بستند
نه در برابر آب
که در برابر نور
و در برابر آواز و در برابر شور ….

در پاسخ به محسن اهورایی
اولا که
استاد علیزاده با استاد شجریان کار نمی کردند اگر نفعی برایشان نداشت،و این امر برای استاد شجریان نیز صدق میکند
دوم آنکه
اگر از نظر آقای علیزاده و لطفی نماد مدرنیته در موسیقی ایران هستند،آری من با این امر به جد مخالفت می کنم،حال آنکه خودتان هم می دانید این کار های به ظاهر نوآوری چیزی جز پوشاندن آن نیمه خالی لیوان از چشم من شما نیست، سالی یکبار کنسرت دادن بد نیست،بلکه این بد است که اینان با دستی خالی بروی سن بروند
سوم آنست که
بگذارید در مورد آثاری که فرمودید سکوت کنم تا اینگونه نشود که بدون حل چالش قبلی به چالشی جدید دامن بزنم
در آخر
آقای اهورایی اگر من با موسیقی به قول شما نوی ایران مشکل داشتم چرا باید از روی نگرانی این مطلب را می نوشتم؟

سلام - از همین اول باید بگم که یک معذرت خواهی به شما بدهکارم . در نظر اولم کمی تند رفتم و متاسفانه این نظر دادنها مثل تیری است که از کمان رها شده باشد باید رابین هود وار تیری دیگر انداخت تا مسیر تیر اولی را اصلاح نماید. حتما متوجه شده اید من که از موسیقی استاد حسین علیزاده بشدت لذت می برم . تا اینجای کار اشکالی دارد یا نه ؟ می دانم اگر کسی را دوست داشته باشید معایبش را نخواهید دید. بسیار بسیار مشتاقم که نقدی از شما بر حسین علیزاده (خود و آثارش )بخوانم.اگر هم دوست ندارید که چالشی بر چالش های دیگر بیفزاییدمی توانید به ایمیلم بفرستید. نظر من این است که اگر خواهان بحثی نتیجه بخش هستیم اول باید مبانی بحث خود را مشخص کنیم. سپاس از جواب گویی محترمانه ی شما.

آقای کورش شما برای شناخت آسیبهای موسیقی امروز جوان هستید و خداحافظی شما با گفتگوی هارمونیک کار عاقلانه ای بود