زنان و موسیقی (I)

صحبت از موسیقی است، موسیقی که ارباب آن، سِسیلِ قدیس، به خاطرش در سال ۲۳۲ در شهر رُم سرش از تنش جدا شد و با این همه به استثنای دهه های اخیر، زنان کمی دیده می شوند که آهنگ ساز، یا مانند پالسترینا، باخ، موزار، برلیوز یا سَن سانس یا فرانک مشهور به این عنوان باشند… دلیل این امر چیست؟ پاسخ دادن به این سؤال مشکل است! بیشتر هنرها (نقاشی، مجسمه سازی و غیره) این خصوصیت را داشته یا دارند.

بدون شک دلایل گوناگونی دارد: زن ستیزی، به کار گرفتن زنان در خانه داری، ممانعت از حضور زنان خواننده در کلیساها و در مدرسه های مذهبی آواز، فقدان انگیزه و زمان!؟ و با این وجود آیا موسیقی که می تواند پرشور و حرارت باشد، تنفر یا عشق را برانگیزد، به هق هق گریستن وادارد و ذهن را تعالی بخشد، به این مفهوم زنانه نیست؟

اربابی ناپلی به اِستاندَل (Stendhal، نویسنده فرانسوی قرن نوزدهم) گفته بود که موسیقی «فریاد شور و هیجان» است.

آیا به همین سادگی به خاطر این دلایل نیست که زن که خود ذاتاً هارمونی، ریتم و ملودی است، یعنی خود جزئی از موسیقی است و خود قبلاً شگفتی آفرینش محسوب می شود، نمی تواند خلق کند، البته مگر در موارد استثنا؟!

در عوض زن می تواند، به دلیل حساس بودن، حالت عاطفی و زیبایی شناسی اش، نوازنده فوق العاده ای باشد. موسیقی برای شوپنهاوِر (Schopenhauer، فیلسوف آلمانی قرن نوزدهم) «جوهر درونی»، برای نیچه «شور و هیجان»، برای فروید «اشتیاق»، برای اِستاندَل «غذای روح» و برای شکسپیر «غذای عشق» است.

پیشینه
هر چند که تقریباً قبل از قرن هفدهم هیچ نامی از موسیقی دانِ زن نمی شناسیم، شمایل شناسیِ موسیقایی (l’iconographie musicale ) ثابت می کند که از دوران باستان زنان می نواخته اند: هارپِ مصری (مقبره نخت، دره اشراف در کناک، حدود ۱۵۰۰ قبل از میلاد)؛ نوازنده لیر (چنگ) (دیوارنگاره های پومپه ای، ۷۹ بعد از میلاد)؛ نوازنده سیتار (جزئیات یک تابوت سنگی، قرن چهارم بعد از میلاد، موزه کاپیتولِ رُم)؛ نوازنده هاردی گاردی با پنچ تار (فلورانس، سنت ماری نووِل، جزئیات «معبد کلیسای مبارزِ» آندرِآ دیرِنز، قرن چهاردهم میلادی)؛ نوازنده زن اُرگِ دستی (قرن پانزده میلادی، کلیسای جامع نوترُدام دو پوییِ فرانسه)؛ زن نوازنده ی اُرگِ دستی که بر روی چهارپایه قرار گرفته است (ابتدای قرن شانزدهم میلاد، هنر فلامان).

حتی تابلویی مربوط به قرن پانزدهم، به نام «قهرمان بانوان» اثر مارتَن لُفرا (Martin Lefranc)، نُه زن را در حال اجرای کنسرت و نواختنِ فلوت، تمبور (le tambour)، ترومپِت، اُرگ دستی (l’orgue portatif)، شالِمی (Chalemie)، لوت (le luth)، فلوت ریکوردِر و دالسیمِر (la doulcemelle) نشان می دهد.

هیچ کس اهمیت موسیقی مذهبی را انکار نمی کند؛ بدون اینکه وارد جزئیات شویم تنها یادآور می شویم که اغلب موسیقی دان ها، از قرن دوازدهم میلادی به بعد، در مدارس مذهبی آواز تعلیم دیده بودند. در آن زمان، اطراف کلیساهای جامعِ بنیان شده، مراکز اصلی روشنفکری و حتی گاهی دانشگاه ها ظاهر می شدند.

موسیقی دان ها همچنان در خدمت کلیساهای پادشاهان، شاهزاده ها و دیگر اشخاص بزرگ پادشاهی در می آمدند. لِئونَن (Léonin، استاد موسیقی کلیسای جامع نوتردام پاریس در قرن دوازدهم میلادی) و جانشینش پِروتَن (Pérotin) در نوتردام، در قرن های دوازدهم و سیزدهم میلادی نقش مهمی در تاریخ موسیقی ایفا کردند.

گیوم دو ماشو (Guillaume de Machaut) (1300 تا ۱۳۷۷ میلادی)، کشیش کلیسای نوتردامِ شهر رَنس، به طور کامل آرس نُوا (l’Ars Nova) و تئوری های فیلیپ دو ویترا (Philippe de Vitry) در مورد رشدِ چند صدایی، را در آثارش نشان می دهد. ژیل بَنشوآ (Gilles Binchois) ( از ۱۴۰۰ تا ۱۴۷۴ میلادی)، مدت طولانی به کلیسایِ کوچک ِدوک دو بورگوین وابسته بود، شانسون هایی سرود و همچنین قالب موسیقاییِ شفافی را به وجود آورد.

5 دیدگاه

  • امیر
    ارسال شده در فروردین ۱۷, ۱۳۹۲ در ۲:۲۲ ب.ظ

    زن ذاتا هارمونی و ریتم و ملودیست ؟ این رو کی گفته ؟ شگفتی آفرینش؟؟؟

  • ناشناس
    ارسال شده در فروردین ۱۷, ۱۳۹۲ در ۱۱:۳۲ ب.ظ

    به عنوان یک پزشک که از قبل به این مسأله توجه داشته خدمت شما عرض میکنم که با توجه به شناختی که از تفاوتهای ساختاری مغز زن و مرد بدست آمده توانایی کمتر زنان در آهنگسازی قابل توجیه است.این تفاوتها توانایی کمتر در فلسفه پردازی،اختراع،تفکر انتزاعی و امثال اینا رو هم توجیه میکنه.بنابرین از استثناآت که بگذریم زیاد نباید علت رو در زن ستیزی و دلایل اجتماعی جستجو کرد یا حداقل در اولویت قرار داد.به عبارتی بیشتر مسایل فیزیولوژیک و آناتومیک مغز مطرحه.

  • مهناز
    ارسال شده در فروردین ۱۷, ۱۳۹۲ در ۱۱:۴۱ ب.ظ

    آقای دکتر، ممکنه بیشتر در این مورد توضیح بدید یا اگر مطلبی در این زمینه هست لینک بدید؟

  • عادله
    ارسال شده در آذر ۹, ۱۳۹۲ در ۲:۱۹ ب.ظ

    اجازه به اشتراک گذاری این مطالب در فیسبوک و رسانه های مشابه با ذکر منبع مجاز هست؟

  • ارسال شده در آذر ۱۰, ۱۳۹۲ در ۱:۰۴ ق.ظ

    ذکر منبع را فراموش نکنید. اگر همراه با لینک باشد که چه بهتر!

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

فرهنگ اسلامی و پیدایش موسیقی چند صدائی در اروپا (I)

در ضمن بررسی منابعی برای تهیه مقاله ای درباره نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی به این مقاله جالب بر خوردم که برای روشنگری تاریخی درباره مبادلات فرهنگی و موسیقایی شرق و غرب لازم و مفید است؛ و با مقاله های «نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی» و جستارِ پیوست «درباره عقب ماندگی و پیشرفت» ارتباط دارد.

مروری بر آلبوم «بوم خیال»

اگر اجرای موسیقی آوازیِ مو به مو مبتنی بر بلوک‌بندی و جمله‌بندی و ساختار خرد و کلان ردیف‌ها را یک سرِ طیف، و موسیقی آوازیِ آهنگسازی‌شده را، که شاید از ماحضر موسیقی کلاسیک ایرانی تنها اشل‌هایِ صوتیِ مدها را در خود داشته باشد و تمام دیگر عناصرش (از الگوهای ملودیک و ریتمیک گرفته تا نحوه و روند تغییر مدها، فرم و غیره) از چشمه‌ی خلاقیتِ سازنده/نوازنده‌اش جوشیده، سرِ دیگرِ طیفِ آن سنتی بدانیم که در قرن اخیر بداهه‌نوازی نام گرفته است، پنج تکه تکنوازیِ مجملِ صائب کاکاوند در «بوم خیال» را باید جایی نزدیک به پایانه‌ی نخستِ طیف در نظر گرفت.

از روزهای گذشته…

جنیفر پال، تلاش و استمرار روی یک ساز

جنیفر پال، تلاش و استمرار روی یک ساز

جنیفر ایرنه پال (Jennifer Irène Paull) متولد ۲۴ نوامبر ۱۹۴۴ در لیورپول انگلستان، موسیقیدان، ناشر، سخنران و نویسنده است. وی سلوئیست ابوا دمور (oboe d’amore) است. وی به سرعت به عنوان نوازنده ابوای دمور در ارکستر سمفونیک BBC و ارکستر فیلارمونیک BBC حضور یافت. جنیفر پال به کمک معلم پیانوی خود در سنین بسیار پائینی دنیای غنی موسیقی را شناخت.
مصطفی کسروی درگذشت

مصطفی کسروی درگذشت

«حیف شد…» عبارتی که در چند ماه گذشته بارها برای از دست دادن هنرمندان موسیقی ایران به زبان ما آمد؛ و اما اینبار، «حیف شد» برای مصطفی کسروی، فاگوت نواز و آهنگساز خوش ذوق ایرانی است. سازنده «اورتور شوشتری»، «سرود درختکاری»، «گفتگو کن، جستجو کن» و …
اختتامیه اولین جشنواره موسیقی دانشجویی صبا برگزار می شود

اختتامیه اولین جشنواره موسیقی دانشجویی صبا برگزار می شود

اختتامیه جشنواره اولین جشنواره موسیقی دانشجویی صبا شنبه ۷ اسفند، ساعت ۱۶ در تالار وحدت برگزار می شود، در ابتدای این برنامه بزرگداشتی نیز برای استاد حسین دهلوی با اجرای سه گروه مختلف موسیقی و پخش مستندی ساخته دکتر حمیدرضا اردلان نیز برگزار می شود. مؤسسه‌ی راد نو‌اندیش در نخستین جشنواره‌ی موسیقی صبا، حامی جوایز اهدایی به برگزیدگان جشنواره است. (ورود برای عموم آزاد است.)
ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (V)

ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (V)

کلا نسبت به منتشر کردن نوشته هایم تردید دارم؛ مطالب زیادی برای منتشر کردن دارم اما آنقدر شاهد چاپ مطالب ضعیف، خسته کننده و بی ارزش بوده ام که ترجیح می دهم که به ارزش نوشته هایم شک کنم تا اینکه اشتباهی را که دیگران مرتکب شدند را تکرار کنم. ما می توانیم از گام های (scales) دبوسی و آهنگسازان پس از او استفاده کنیم، همچنین آکورد های جدید آنها و توالی چهارمها و پنجمها، زیرا فرمول های تکنیکی جدید همیشه پس از یافته های هارمونیک دست می دهند.
معرفی کوتاهِ کتاب «مکتب های کهن موسیقی ایران» نوشته محسن حجاریان

معرفی کوتاهِ کتاب «مکتب های کهن موسیقی ایران» نوشته محسن حجاریان

کتابِ در سال ۱۳۹۳ توسط نشر گوشه در تهران منتشر شده است. نویسنده ی کتاب که دکترای قوم موسیقی شناسی دارد و از او مقالات متعددی به انگلیسی و فارسی به خصوص در کتاب سال شیدا چاپ شده است نویسنده ی کتاب های «مقدمه ای بر موسیقی شناسی قومی» (۱۳۸۷)، «موسیقی جهان»(۱۳۸۹)، «موسیقی وشعر»(۱۳۹۲)، و مترجمِ «مردم شناسی موسیقی سرخپوستان آمریکا» (۱۳۸۸) است و کتاب «مردم شناسی و موسیقی» را در دست انتشار دارد.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br> روح الله خالقی (قسمت نوزدهم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت نوزدهم)

فضا و حال و هوائی که در این یادنامه توصیف شده، باید با توجه به سن ۱۶ سالگی و تأثیرپذیری انسان در عنفوان جوانی در نظر گرفته شود. آواز جانسوز و صوتِ مؤثر عارف و ناله های جانکاه آهنگ، داستان ملّتی غمزده و کوششهای بی ثمرش در راه آزادی، فضای پررمز و راز، دیدگان اشکبار تماشاچیان و راز نهفته در دلها و بالأخره ترکِ تالار کنسرت با خاطری اندوهناک و غمگینی و خاموشی پدر در راه بازگشت… همه و همه میتوانند جوان حسّاسی چون او را از درون زیر و زبر سازند.
نی و قابلیت های آن (II)

نی و قابلیت های آن (II)

در قسمت قبل به صورت مختصر به تاریخچه نی پرداختیم، در ادامۀ این مطلب به بررسی انواع سازهای بادی هم خانوادۀ نی در ایران و طبقه بندی آنها می پردازیم. سازهای بادی هم خانوادۀ نای کهن را می توان در ابتدا به دو دسته تقسیم کرد:
بادی گای، سمبل شیکاگو بلوز (III)

بادی گای، سمبل شیکاگو بلوز (III)

تکنیک های بادی گای بر موسیقی راک اند رول نیز بی تاثیر نبود ، او معمولا گیتار را با صدای بلند و خشن می نواخت، تکنیک های تحریفی را به کار می گرفت و تک نوازی های طولانی را با ترکیبی از انگیزه و احساس اجرا می کرد. نوازندگان موج نوی دهه ۶۰ انگلستان مشتاقانه دنباله روی سبک گای بودند، همان سبکی که بعدها تبدیل به ویژگی بنیادین موسیقی راک – بلوز و مشتقات آن هارد راک و متال شد.
ارکستر ملی مهر امشب و فردا شب به روی صحنه می رود

ارکستر ملی مهر امشب و فردا شب به روی صحنه می رود

“ارکستر ملی مهر” به رهبری “ناصر ایزدی” و خوانندگی “وحید تاج” با اجرا آثاری از “استاد همایون خرّم” امشب و فردا شب در کنسرتی با نام “آنچه گذشت” با همکاری خانواده استاد همایون خرّم و حمایت مؤسسه فرهنگی هنری رادنواندیش در تاریخ های ۲۳ و ۲۴ تیرماه ساعت ۲۱:۳۰ در تالار وحدت به روی صحنه می رود.
رسیتال های پیانو کریستوف بوکودجیان

رسیتال های پیانو کریستوف بوکودجیان

کریستوف بوکودجیان، پیانیست برجسته فرانسوی و استاد کنسرواتوار پاریس، ۱۷ دی، ساعت ۱۸ در تالار رودکی تهران و ۲۱ دی، ساعت ۲۰، در تالار حافظ شیراز آثاری از برامس، شوپن و راخمانینوف را اجرا خواهد کرد.