گفتگوی هارمونیک
منشآت موسیقایی فارسی: مشتمل بر سیوهفت حُکم، نامه و مکتوب از قرن هشتم تا دوازدهم هجری/ گردآوری، تصحیح و پژوهش امین (ابوالفضل) هراتی توسط نشر خُنیاگر منتشر شد.
در متن پشت جلد این اثر دربارۀ آن میخوانیم:
عدم دسترسی یا نبودِ منابع تاریخی-رواییِ کافی از سیر حیات موسیقی کلاسیک ایرانی سبب شده است موسیقیپژوهان در دهههای اخیر دغدغههای تاریخشناسانۀ خود را در منابع غیرِموسیقایی بجویند. بخش نسبتاً ناشناختهتری از این منابع غیرِموسیقایی را منشآت به خود اختصاص میدهند. منشآت گونهای از متون ادبی و در توصیفی سهل و کلی عبارت است از هرگونه متنی که دارای ویژگیهای ادبی و منشیانه باشد. اثر پیشِرو مجموعهای مشتمل بر سیوهفت متن ادبی-موسیقایی در قالب منشآت است که از میان بیش از شصت منشآت موسیقاییِ موردِشناساییِ نگارنده برگزیده و تصحیح یا بازتصحیح شدهاند. کوشیده شده است این گزینش مبتنی بر دو شرطِ برخورداری از دادههای تاریخی-موسیقایی و اشتمال بر غنای اصطلاحی-موسیقایی باشد و مجموعهای کمترشناختهشده از دادههای مذکور، که در حدِّفاصل قرون هشتم تا دوازدهم هجری قمری نگاشته شدهاند، در قالب یک مجموعه به حضور علاقهمندان تقدیم شود.
مؤلف در مقدمۀ خود بر این اثر مینویسد:
اثر پیشِرو مجموعهای مشتمل بر سیوهفت متن ادبی-موسیقایی در قالب منشآت است. منشآت سیوهفتگانۀ گردآمده در این مجموعه از میان بیش از شصت منشآت موسیقاییِ موردشناساییِ نگارنده برگزیده شدهاند و کوشیده شده است این گزینش برمبنای دو شرطِ برخورداری از دادههای تاریخی-موسیقایی و برخورداری از غَنای اصطلاحی-موسیقایی انجام شود. منشآت این مجموعه را از حیث «شناختهشدهبودن میان موسیقیپژوهان» و «پیشینۀ تصحیح» میتوان به چهار گروه تقسیم کرد: نخست، منشآتی که تاکنون شناخته نشدهاند؛ چهارده منشآتِ مجموعۀ حاضر در زمرۀ اسنادی نویافتهایاند که برای نخستینبار شناسانیده، تصحیح و نقل شدهاند.
دوم، منشآتی که موسیقیپژوهان در آثار خود اشاراتی به آنها کردهاند اما متون آنها تصحیح و منتشر نشده بوده است؛ مطابق اطلاع نگارنده حدود سه منشآتِ این مجموعه در این گروه قرار میگیرند. ازجملۀ این منشآت میتوان به برخی اسناد اشاره کرد که بهواسطۀ ذکرشان در منابع تاریخی یا تذکرهها شناخته شده بودهاند اما اصل حکم ناشناخته مانده بوده است. گروه سوم منشآتی را شامل میشود که پیشتر تصحیح و منتشر شدهاند اما ذکری از آنها در پژوهشهای موسیقاییِ موردِمشاهدۀ نگارنده دیده نشده است؛ مطابق اطلاع نگارنده حدود هشت منشآتِ این مجموعه در این گروه قرار دارند.
در باب منشآت این گروه توجه به این واقعیت که شمار قابلِتوجهی از منشآت تصحیح و منتشرشده ازآنرو که در قالب منشآت نویسندهای خاص منتشر شدهاند در بین اهل موسیقی ناشناخته ماندهاند، و در نهایت منشآتی که هم تصحیح و منتشر شده بودهاند و هم موسیقیپژوهان از آنها اطلاع داشتهاند و بعضاً در پژوهشهای خود به آنها استناد کردهاند؛ حدود دوازده منشآت این مجموعه در این گروه قرار میگیرند. در باب دو گروه اخیر، یعنی منشآتی که تصحیح و منتشر شدهاند (چه گروه سوم که شناختۀ موسیقیپژوهان نبودهاند و چه گروه چهارم که موسیقیپژوهان از آنها بهره بردهاند) یادآوری این نکته ضروری است که نظر به آرایهپردازیهایی که نویسندگان با کاربرد اصطلاحات تخصصی موسیقایی در نگارش منشآت موسیقایی بهکار میبستهاند تصحیح آنها مستلزم آشنایی با اصطلاحات موسیقایی رایج در هر دورۀ تاریخی است و ازهمینرو کمابیش اشکالاتی در تصحیح این منشآت راه یافته است؛ واقعیتی که البته ارزش مساعی مصححان محترم را نمیکاهد.
بر همین اساس، ضرورت تصحیح مجدد این منشآت ضروری مینمود. علاوه بر ضرورت تصحیح مجدد، پراکندگی و ناشناختهماندن شمار قابلِتوجهی از این اسناد ارزشمند و نیز پراکندگی موارد شناختهشده در منابع مختلفْ خود ضرورتی دیگر را برای گردآوری آنها در یک مجموعه مطرح میساخت.
نگارندۀ این مجموعه کوشیده است ضمن بهرهمندی از مساعی مصححان محترم و رعایت امانت در باب حقوق ایشان، در سطح تصحیح قیاسی، با مقابلۀ نسخۀ تصحیحشده با نسخه/ نسخ خطی معتبر یا، در صورت عدم دسترسی به نسخه/ نسخ خطی، با مقابلۀ دو تصحیح موجود صورت صحیحتری از منظر موسیقایی از منشآت ارائه دهد. علاوه بر تصحیح قیاسی، تصحیح انتقادی نیز همواره مدّنظر مصحح این مجموعه قرار داشته است.
نگارنده با اقرار به کاستیها، نقایص، ابهامات و خطاهای موجود، بهویژه از حیث ادبی، امیدوار است صورت قابل پذیرشی از برخی منشآت موسیقایی، بهعنوان منابعی که میتوانند در افزایش شناخت تحولات تاریخی-موسیقایی و نیز ارتقاء شناخت سیر تطور برخی اصطلاحات یاریرسان باشند، ارائه شده باشد. امید که اهل فن و خبرگانِ مقامِ نظر و وادی عمل از راهنماییها و یادآوریهای سازنده محرومش نسازند.
کتاب موسیقی منشآت موسیقایی فارسی را میتوانید هماکنون از مراکز فروش زیر تهیه کنید:
موسیقی عارف (۰۲۱۳۳۹۷۶۴۳۱)
انتشارات سرود (۰۲۱۸۸۳۱۸۵۹۲)
انتشارات پارت (۰۲۱۶۶۴۰۵۶۲۷)
موسیقی عرفان (۰۲۱۷۷۶۳۸۹۲۲)
partpublication.com
radwinmelody.com
nimafereidooni.com
۱ نظر