پاول ویتگنشتاین، پیانو نوازی با دست چپ (۳)

اگرچه ویتگنشتاین کنسرتو پیانوی شماره چهارم پروکفیف را نپسندید، اما حق اجرای انحصاری آن را در اختیار داشت. در سال ۱۹۵۰، پیانیست آلمانی زیگفرید راپ (که در جنگ جهانی دوم دست راست خود را از دست داده بود) از ویتگنشتاین درخواست کرد تا این اثر را اجرا کند، اما با مخالفت قاطعانه ویتگنشتاین مواجه شد. ویتگنشتاین در پاسخ او نوشت: ««شما یک خانه نمی‌سازید فقط به این خاطر که شخص دیگری بتواند در آن زندگی کند. من این آثار را سفارش دادم و هزینه‌اش را پرداختم، ایده تمام آن متعلق به من بود… اما آثاری که من هنوز حق اجرای انحصاری آن‌ها را دارم، تا زمانی که خودم در جمع اجرا می‌کنم، باید مال من باقی بمانند؛ این تنها منطقی و منصفانه است. زمانی که من بمیرم یا دیگر کنسرت ندهم، آن آثار برای همه در دسترس خواهند بود، زیرا من نمی‌خواهم آن‌ها در کتابخانه‌ها گرد و خاک بخورند و به ضرر آهنگساز تمام شود.» بنابراین، این اثر تا زمانی که ویتگنشتاین زنده بود و بر حقوق خود پافشاری می‌کرد، نمی‌توانست توسط دیگران اجرا شود.

ریچارد اشتراوس: دو اثر برای یک دوست
اشتراوس، که پیش از جنگ با پاول دوئتِ پیانو نواخته بود، دو اثر برای او ساخت: «پارِرگون به سمفونیِ خانگی» (۱۹۲۵) و «پاناتنایِن‌تسوگ» (۱۹۲۷). پاول ویتگنشتاین اجرایِ اولی را در درسدن با ارکستر فیلارمونیکِ برلین به روی صحنه برد. با این حال، پاول بعدها اشتراوس را متهم کرد که ارکستراسیون را بیش از حد سنگین کرده و پرسید: «من با این یک دستِ بیچاره‌ام چطور می‌توانم با یک ارکسترِ چهارتایی رقابت کنم؟».

دیگر آهنگسازان
پاول هیندمیت نیز اثری برای او نوشت که ویتگنشتاین آن را «غیرقابل اجرا» دانست و رد کرد. بنجامین بریتن، اریش ولفگانگ کورنگولد و الکساندر اسکریابین (که سوناتِ شمارهٔ ۲ او برای دستِ چپ از قبل وجود داشت و پاول آن را در رپرتوارش گنجاند) از دیگر نام‌های این فهرست‌اند. دو آهنگسازی که بیشترین حجمِ آثار را برای ویتگنشتاین نوشتند، فرانتس اشمیت (شش اثر) و یوزف لابور (ده اثر و یک ناتمام) بودند.

زندگیِ خصوصی و سال‌های پایانی
پاول ویتگنشتاین در سال ۱۹۳۸، پس از الحاقِ اتریش به آلمانِ نازی، مجبور به ترکِ وین شد. خانوادهٔ ویتگنشتاین (با وجودِ اینکه نسل‌ها پیش به مسیحیت گرویده بودند) بر اساسِ قوانینِ نورنبرگ «یهودی» طبقه‌بندی می‌شد. پاول به ایالات متحده رفت و در سال ۱۹۴۶ شهروندِ آمریکا شد. او بقیهٔ عمرش را در آمریکا، عمدتاً به تدریس، گذراند و در سال ۱۹۶۱ در نیویورک درگذشت. همسرش، هیلده شانیا و سه فرزندشان همراهِ او بودند. هیلده تا زمانِ مرگش در سال ۲۰۰۱ از میراثِ موسیقاییِ پاول محافظت کرد؛ پس از آن، کتابخانهٔ او برای پژوهش‌های موسیقی‌شناسی حراج شد و گنجینه‌ای از دست‌نوشته‌ها و موسیقیِ مجلسیِ هرگز اجرا نشده‌اش آشکار گردید.

میراث: فراتر از یک «داستانِ الهام‌بخش»
گاه پاول ویتگنشتاین را به خاطرِ «غلبه بر معلولیت» می‌ستایند، اما این ستایش می‌تواند کوچک‌کنندهٔ دستاوردِ واقعیِ او باشد. او نمی‌خواست به خاطرِ مصیبتش تشویق شود؛ او می‌خواست به خاطرِ موسیقی‌اش شناخته شود. سفارش‌های او نه فقط برای خودش، بلکه برای نسل‌های بعدیِ نوازندگانی که به هر دلیل تواناییِ استفاده از یک دست را از دست می‌دهند (از لئون فلیشر و گری گرافمن تا ژوآئو کارلوس مارتینز و نیکلاس مک‌کارتی) رپرتوارِ جدی و ماندگاری ساخت. کنسرتوی راول امروز یکی از محبوب‌ترین کنسرتوهای پیانوی قرن بیستم است و در برنامهٔ ارکسترهای بزرگِ جهان قرار دارد.

پاول ویتگنشتاین با یک دست، نه فقط خودش را از فراموشی نجات داد، بلکه ثابت کرد که گاهی بزرگ‌ترین سفارش‌ها به موسیقی، از دلِ بزرگ‌ترین فقدان‌ها برمی‌خیزند.