فرهنگ و موسیقی کردها را در این استان نمی‌توان نادیده گرفت. طبیعی است باید گفت، فرهنگ یا موسیقی ترک‌ها و کردهای استان آذربایجان غربی.
نکته دیگر اینکه چون نام این دو منطقه، آذربایجان است، می‌توان نام زبان ترکی‌شان را با منطقهٔ جغرافیایی پیوند بزنیم؛ اما درست نیست بگوییم که تمام مردم ترک زبان استان‌های ایران که به گویش‌ها و لهجه‌های مختلف زبان ترکی صحبت می‌کنند به ترکی آذربایجانی (یا به اشتباه آذری) نسبت دهیم؛ زیرا، آن‌ها در هر منطقه با نام و لهجه‌ای متفاوت زندگی می‌کنند؛ البته هر چند که اشتراک واژگانی بسیار دارند (چون زبان ترکی هستند)؛ اما در فرهنگ و آداب و رسوم و طبیعتاً تعدادی واژه که مختص خودشان است، یکسان نیستند.
به همین دلیل، نام‌شان دیگر فقط زبان ترکی نیست؛ بلکه نام گروه یا منطقهٔ خود را یدک می‌کشند؛ مثلا وقتی می‌گوییم ترکان یا زبان ترکی قشقایی درست است که به ترکی صحبت می‌کنند؛ اما بسیاری از بنیان‌های فرهنگی آنان چند صد سال است که با مردم استان فارس و بختیاری‌های منطقه گره خورده است. آنان می‌پذیرند که ترک هستند؛ اما ترک قشقایی، موسیقی‌شان و دیگر سنت‌هایشان بسیار با ترکان استانبول و یا تبریز، اردبیل، باکو و گنجه و… تفاوت زیادی دارد و بیشتر به همان بومیان بختیاری یا بومیان استان فارس شباهت دارد و فقط زبانشان ترکی است.
ناگفته نماند که فضای فرهنگی و موسیقایی ترک‌های قشقایی در مواردی با ترکان دیگر مناطق ترک‌نشین هماهنگی دارد؛ مانند منظومهء کوراوغلو (در چارچوب موضوع و محتوا، نه متن و حتی ملودی خوانش آن) که تفاوت‌های بسیاری با افسانهء کوراوغلو در دیگر مناطق ترک زبان دارد! (جالب است که بدانیم در میان فارسی زبانان تاجیکستان و افغانستان نیز این منظومه به زبان فارسی خوانده می‌شود!)
همچنین ترانه‌ها و آوازهای مشترکی با دیگر مناطق ترک زبان در حافظهء تاریخی‌شان وجود دارد که البته ممکن است عیناً همان باشد یا اینکه با فرهنگ بومی منطقه‌ای که در آن زندگی می‌کنند، آمیخته شده باشد.
پس وقتی می‌گوییم زبان ترکی آذربایجانی، می‌توانیم جمهوری کنونی آذربایجان و استان‌های آذربایجان شرقی و غربی کشور و استان اردبیل ایران را در نظر بگیریم (قبل از سال ۱۳۷۲ که اردبیل استان جداگانه‌ای شود).
در مورد زنجانی‌ها هم که استانی جدا اما ترک زبان هستند هم نمی‌توانیم آداب و رسوم‌شان را دقیقا همانی که در تبریز یا دیگر مناطق آذربایجان است بدانیم. پس می‌توان گفت، ترکی زنجانی یعنی زبان ترکی به لهجه و گویش زنجانی. ترک‌های دیگر مناطق مثل تبریز به زنجانی ها می‌گویند: «اولار اصیل دّئیللر، اولار نّمّه دِلَر»
آخر ترک های زنجان به کلمه «نّمّنّه» می‌گویند: «نّمّه» (یعنی: چی) ن را حذف می‌کنند البته لهجه‌شان هم با تبریزی‌ها فرق دارد و واژگان فارسی بیشتری در زبانشان وجود دارد آن هم به خاطر نزدیک بودن به تهران و مراودات زیاد با مردمان آن. در موسیقی فولک و آداب و رسوم‌شان هم با دیگر مناطق ترک‌زبان تفاوت‌هایی دارند.
۱ نظر