بخش چهارم تأثیر ضبط‌های تجاری بر تحول و برقراری نظام مدال ایرانی را بررسی می‌کند. دهمین فصل مروری تاریخی بر معرفی فناوری ضبط به جامعهٔ ایران است و در ادامه به ضبط‌های موسیقی ایرانی در سال ۱۲۸۵ می‌پردازد. در این فصل، مجلس ضبط سال ۱۲۸۵ نه به‌عنوان اولین مجلس ضبط، بلکه به مثابهٔ تحقیق میدانی تاریخی در نظر گرفته شده و بدین‌ترتیب پرتویی نو به این موضوع افکنده می‌شود.
اولین مجلس ضبط موسیقی ایرانی به دلیل حضور ده‌ها موسیقی‌دان و تعداد زیادی از گروه‌ها که بخت انتقال دانش خود را پیدا کرده بودند، به مجموعهٔ منحصربه‌فردی تبدیل شد. از آن گذشته، اولین کاتالوگ فارسی نیز بر تغییرات نظام دستگاهی تأثیر زیادی داشت زیرا در طی این مجلس و به همراه ده‌ها آواز ضبط شده، هفت دستگاه موسیقی نیز روی مجموعه‌هایی از چندین صفحه ضبط شدند. ضبط مجموعه‌ای از هفت دستگاه نقش تعیین‌کننده‌ای در برقراری و تثبیت نظام هفت دستگاه داشته است. این فصل با بحث در مورد مسائل متعدد مربوط به تأثیر ضبط موسیقی بر موسیقی‌دانان و جامعهٔ ایرانی پایان می‌یابد.
دو فصل آخر تحلیل آماری مدهای ضبط شده طی یازده مجلس ضبط بین سال‌های ۱۲۸۵ تا ۱۳۱۲ است که فهرست کامل صفحه‌های آن‌ها موجود است. هشت مجلس از بین این یازده مجلس ضبط را شرکت گرامافون بین سال‌های ۱۲۸۵ تا ۱۳۱۲ ترتیب داد و دو مجلس دیگر را شرکت کلمبیا گرافوفون بین سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۲ انجام داد. مجلس ضبط دیگر را شرکت پولیفون در سال ۱۳۰۶ برگزار کرد. اسامی مدها در فصل یازدهم به صورت واحدهایی مستقل در نظر گرفته شده‌اند، حتی اگر روی یک برچسب و در جایگاه مد دوم آمده باشند.
به همین ترتیب، مدهایی که بر روی روی دوم صفحاتِ دو‌رو و به عنوان ضمیمه و ادامهٔ مدی که در ابتدا و روی اول همان صفحه اجرا شده‌اند نیز واحدهایی مجزا تلقی می‌شوند. این تحلیل آماری به صورتی انجام شده که از نتایج تصادفی و اتفاقی پرهیز شود و بازتابی بامعنی از مقبولیت مدها باشد. بدین صورت تحلیل آماری نشان خواهد که چگونه بعضی مدها مقبولیت بیشتری پیدا کردند و چگونه ترفندهای ضبط بر مقبولیت مدها تأثیر گذاشت.
فصل دوازدهم همان اطلاعات فصل پیشین را با رویکرد متفاوتی بررسی می‌کند. برخلاف فصل یازدهم که شامل اسامی تمام مدهای درج‌شده بر روی برچسب صفحات می‌شد، فصل دوازدهم هر صفحۀ دو‌رو را یک واحد در شمارش تعداد مدها در نظر گرفته است. در بخش اول این فصل، فرم اجرایی در نظر گرفته نشده و بنابراین هر صفحۀ دو‌رو در مدی ویژه به عنوان یکی از این تعداد محسوب می‌شود. در دومین بخش فصل دوازدهم فرم اجرایی نیز در نظر گرفته خواهد شد. اجراهای ضبط شده بر صفحات دو‌رو در سه گروه طبقه‌بندی شده‌اند:
الف) یک قطعهً با متر آزاد همراه یک قطعهً متریک؛
ب) دو قطعهً با متر آزاد؛
ج) دو قطعهً متریک.
این بررسی تأثیر این سه نوع اجرا را بر مقبولیت و سلسله مراتب مدها نشان خواهد داد.
۱ نظر