گفتگوی هارمونیک
ثبات قیمت رو یا پشت جلد اثر نیز درخور تأمل است و در چاپهای دوم تا هشتم (هفت نوبت انتشار طی چهار سال از ۱۳۱۶ تا ۱۳۲۰) به «ارزش ۳ ریال در تمام کشور ایران» و در چاپهای بیستوپنجم تا سیوچهارم (ده نوبت انتشار طی هفت سال از ۱۳۳۵ تا ۱۳۴۲) به «ارزش پنج ریال» منتشر شده؛ رخدادی که امروزه برای ما غیر قابل تصور است چرا که در میان یک نوبت چاپ نیز ناشران ناگزیر از تغییر قیمت کتاباند!
دیگر اینکه از میان نوبتهای چاپ مذکور، در چاپهای بیستوپنجم به بعد عبارت «طبق برنامۀ جدید» بر متنهای روی جلد افزوده شده است. مطابق برنامۀ جدید تنها هفت درس از چهارده درس تئوری موسیقی (تا ابتدای مبحث گام) ارائه شده (محتوای هفت درس تئوری موسیقی نیز با اختلافاتی نسبت به چاپهای اولیه آمده) و بخش دوم (سرایش یا سُلفژ) کلاً حذف شده و تعداد صفحات اثر از ۸۸ صفحه به ۳۲ صفحه کاهش یافته است. مؤلف در پایان نسخۀ جدیدِ خلاصهشده مینویسد:
«هنرجویان عزیز، چنانچه بخواهید به نظریِ کاملِ موسیقی آشنا شوید، به خودآموز مفصّل موسیقی، تألیف نگارنده، مراجعه فرمایید.»
آنچه در بازنویسی حاضر ارائه شده متن کامل اثر است که جهت ارائۀ پاکیزهتر آن از روی چاپ سوم مجدداً حروفنگاری و نتنویسی کامپیوتری شده است.
در بازنویسی اثر کوشش کردم تا نوع و اندازۀ قلمها و صفحهبندی متن مطابق با چاپ قدیم اثر باشد.
برای تایپ متنهای فارسی از اندازۀ ۱۵ قلم بدر و اندازۀ ۱۰ یا ۱۱ قلم نستعلیق مجموعۀ قلم برتر، و برای تحریر عبارات «بخش اول» و «بخش دوم» از قلمِ SD-Daftar ساختۀ مجید کاشانی که از تیتر جراید قدیمی اقتباس شده استفاده کردم. نتنویسیهای کامپیوتری در نرمافزار نتنویسی سیبلیوس و با اندازۀ حامل ۵/۵، هماندازۀ حاملهای چاپ پیشین اثر، انجام شد.
اشکال تزئینی بهکاررفته در کتاب نیز از چاپ سوم اثر که در اختیار نگارنده بود اسکن و در فایل متن کتاب جایگذاری شد. زیر عنوانهای درسها نیز خطوطی افقی همراه با تزئینات بهکار رفته بود که توسط خانم زهرا نازیار بهصورت کامپیوتری ترسیم، و به همان ترتیب چاپ قدیم زیر عنوانهای درسها جایگزین شد.
جستوجوی اینترنتی دربارۀ خودآموز موسیقی نتیجۀ جدیدتری را نیز در بر داشت و آن اینکه دریافتم در سال ۱۳۱۷ (یک سال پس از انتشار خودآموز موسیقی) و در تکمیل آن کتابچۀ تمرینهای خودآموز موسیقی، مخصوص نوآموزان سرود و موسیقی عموم آموزشگاهها نیز منتشر شده است.
نگارنده توانست تصویر این نسخۀ هماکنون منحصربهفرد را از کتابخانۀ آیتالله بروجردی قم دریافت، و آنرا نیز در کتاب حاضر با حروفنگاری و نتنویسی کامپیوتری بهعنوان ضمیمهای بر خودآموز موسیقی ارائه کند. در این کتابچه بیست تمرین ارائه شده که در آنها هم پرسشهایی برای پاسخدهی هنرجو طرح شده و هم سطرهایی با حاملهای خالی ارائه شده که هنرجو به مشق خط موسیقی مطابق سرمشق بالای صفحه بپردازد و هم تکالیفی آمده که طبق آنها هنرجو میبایست در دو سطر قطعهای کوتاه مطابق با مشخصاتی که از او خواسته شده بنویسد.
شاید این اثر جالبِتوجه نخستین کتابچۀ تمرینات تئوری موسیقی باشد که در ایران به چاپ رسیده است.
۱ نظر