ژرف‌اندیشی درباره‌ موسیقی مردم‌پسند (IV)

در کتاب دو شکل از رابطه‌ی کلاسیک-مردم‌پسند واکاوی می‌شود؛ گونه‌ای مردم‌پسند که با موسیقی کلاسیک فرهنگ خودش هم نظام بوده و حاصل ساده‌سازی الگوهای آن است، یا برعکس، گونه‌ای که الگوهای کلاسیک حاصل پیچیده شدن آن باشند. حاصل این واکاوی نظریه‌ای شایان توجه است که امکان می‌دهد گونه‌شناسی موسیقی دقیق‌تری در دست داشته باشیم. بر اساس آن هر دو نوع رابطه می‌توانند در جریان شکل گیری گونه‌های مختلف شرکت کنند و در زمان‌های مختلف به یکدیگر بدل شوند. از همین راه است که فاطمی موفق شده هم خطوط ممیز گونه‌های مختلف موسیقی را در طرح کلی کتاب به روشنی تبیین کند و هم تحولشان را در دوره‌های تاریخی به نمایش بگذارد. ارزش کار آنجا بیشتر جلوه می‌کند که بدانیم به راستی دوره‌بندی تاریخی مبتنی بر سبک‌شناسی موسیقی و روابط موسیقایی در تاریخ موسیقی ما کمیاب است.

تاکید بیشتر کتاب بر مفهوم‌سازی نظری سه اصطلاح «کلاسیک»، «مردم‌پسند» (Popular) و «مردمی» (Folk) و همزمان تحلیل‌های موردی و دقیق تصنیف‌های دوره‌های مختلف، جدا از هدفی که مولف در سر داشته، یعنی پیوند زدن همه‌ی اینها در بخش پایانی و توصیف وضعیت موسیقی مردم‌پسند در فرهنگ ایرانی، از منظری کارکردگرایانه سرشت دوگانه به کتاب می‌بخشد. از یک سو ابزاری قابل ‌توجه برای تجزیه و تحلیل گونه‌های باکلام دستگاهی در اختیار پژوهش گران آینده گذاشته (یا حداقل یک نظریه‌ی سبک‌شناختی) و از سوی دیگر برای نخستین بار با این ژرفا و دقت مبانی و حدود کاربرد مفاهیم و اصطلاحات را روشن و شفاف می‌سازد.

بر اساس این دورنما در کتاب «پیدایش موسیقی مردم‌پسند» اولا کفه‌ی ترازو به سود «تاملی بر مفاهیم کلاسیک، مردمی و مردم‌پسند» سنگین شده و ثانیا تحلیل گونه‌های مردم‌پسند هم نظام با موسیقی کلاسیک ایرانی (در اینجا موسیقی دستگاهی) را مد نظر قرار می‌دهد. و چنان که می‌توان انتظار داشت (۱۰) شاخه‌ای از موسیقی مردم‌پسند در ایران که «برآمده از موسیقی غربی» است کم‌ترین نقش را در کتاب دارد؛ چه به لحاظ تاریخی و بررسی سرچشمه‌های «پیدایش» آن و چه به لحاظ تحلیلی و سبک‌شناختی. این نوع موسیقی و مطالعه‌ی تحلیل آن (معادل کاری که برای تصنیف انجام شده) غایب بزرگ کتاب فاطمی است. از قضا این درست همان بخشی است که وقتی بدون ملاحظات موسیقی‌شناخنی، عنوان «موسیقی پاپ» (یا ترجمه‌های پیشنهادی آن مانند عامیانه، عامه‌پسند، عوام‌پسند، همه‌پسند و …) را برای آن به کار می‌گیریم، به ذهن متبادر می‌شود.

با این حال، اکنون با انتشار کتاب فاطمی، هم بستری نظری برای به کارگیری اصطلاحات این حوزه و ابزاری برای دوری از آشفتگی معمول در اصطلاح‌شناسی آن فراهم شده و هم نظریه‌ای برای گونه‌های مردم‌پسند برآمده از موسیقی دستگاهی به وجود آمده است. خواه با این نظریات موافق باشیم یا نه، کتاب بحث درباره‌ی آنها را به سطح خودآگاه جامعه‌ی موسیقی آورده یا به بیان دقیق‌تر سعی داشته، تا بیاورد. از اینجا به بعد گوی و میدان برای نقد و بررسی یا حتا گستراندن این نظریات در اختیار محققان علاقه مند به موسیقی مردم‌پسند است.

پی‌نوشت‌
۱۰- این انتظار بر پایه‌ی دلایلی شکل گرفته که می‌تواند از ساختار کتاب و دغدغه‌های پژوهشی مولف تا معذوریت‌های کنونی در پرداختن به بخش مهمی از تاریخ موسیقی پاپ (به معنای معمول در میان کنش گران) را شامل شود، و انتظاری به جاست.
مجله هنر موسیقی
شماره ی ۱۴۷

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «پرتره‌ی آهنگساز در جوانی»

«پرتره‌ی آهنگساز در جوانی» گذشته از هر چیز، حتا گذشته از مرور تاریخچه‌ی زندگی هنرمند، خبر از برآمدن یک آهنگساز می‌دهد و می‌گوید اگر سرگذشت آهنگسازش به همین منوال پیش برود که از ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۵ رفته (تاریخ قطعه‌های آلبوم)، در آینده از «امین شریفی» آوازه‌ای بلند خواهیم شنید.

آلبوم «تا تو با منی» منتشر شد

آلبوم «تا تو با منی» به آهنگسازی ناصر ایزدی، همراهی ارکستر ملی «مهر» و خوانندگی داود فتحی با اجرای آثار شاعران مطرح معاصر کشورمان در دسترس مخاطبان قرار گرفت. به گزارش روابط عمومی موسسه فرهنگی هنری «راد نو اندیش»، آلبوم «تا تو با منی» عنوان تازه ترین اثر تولید شده از سوی موسسه فرهنگی هنری «راد نو اندیش» به مدیریت بردیا صدرنوری است که با آهنگسازی و رهبری ناصر ایزدی، همراهی ارکستر ملی «مهر» و خوانندگی داود فتحی منتشر شده است.

از روزهای گذشته…

حرکتهای کروماتیک در ملودی

حرکتهای کروماتیک در ملودی

در جواب یکی از دوستان بسیار خوب سایت می خواهیم بطور مختصر راجع به حرکت های کروماتیک در ملودی صحبت کنیم، اینکه آیا این حرکتها می توانند باعث شوند تا از محوریت تونالیته موسیقی کاسته شود یا خیر و … برای شروع بحث به میزان اول از این شکل توجه کنید که یک ملودی ساده را نمایش می دهد، ساده ترین آکوردی را که می توان برای آن انتخاب کرد CMaj7 می باشد.
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (IV)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (IV)

“در زمان یزید ابن معاویه غنا در مکه و مدینه رواج یافت و لوازم لهو و لعب به کار رفت و مرم آشکارا شراب خوارگی کردند.” در این دوره موسیقیدانان ایرانی محترم شمرده شدند و به دربار راه پیدا کردند و موسیقی نظامی هم در جهت تشویق و ترغیب روحیه ی سربازان جایگاه ویژه ای پیدا کرد.
فراخوان جشنواره موسیقی شمسه

فراخوان جشنواره موسیقی شمسه

جشنواره شمسه به همت شهرداری تهران در بخشهای مختلف هنری فرخوان خود را منتشر کرده است؛ این دومین جشنواره شمسه است که سال گذشته اولین تجربه اجرایی خود را به روی صحنه برد. متن فراخوان به شرح زیر است:
شوپن، نوکتورن شماره ۱۱

شوپن، نوکتورن شماره ۱۱

از زیباترین نوکتورنهای شوپن می توان به نوکتورن شماره ۱۱ در اپوس ۳۷ شماره یک اشاره کرد. موسیقی ملایمی که با دو تم کاملاً مشخص و مجزا در بخشهای A و B خود نوعی احساس سوگواری، پشیمانی و ناراحتی را القاء می کند.
هنرمند افسانه ای

هنرمند افسانه ای

براستی انسان تا چه حد می تواند در مقابل سختی ها قوی باشد؟ به چه مقدار و تا کی می تواند در زندگی اشتباه کند؟ چرا انسان با حسادت این زندگی کوتاه را خراب میکند؟ چرا باید در تنهایی ها حسادت را بعنوان یار و همدم خود انتخاب کرد؟ و …
گیتار با کوک خودکار

گیتار با کوک خودکار

موسیقیدان های سراسر جهان با در دست داشتن نوع جدیدی از تکنولوژی، با رها شدن از کار شاق کوک کردن ساز، به آزادی هنری بیشتری دست میابند. این فناوری روباتیک که توسط کمپانی آلمانی ترونیکال (Tronical Gmbh) و با شراکت کمپانی گیتار گیبسون (Gibson) به وجود آمده و توسعه یافته است، موجب شده است که جدیدترین مدل گیتار لس پاول (Les Paul) گیبسون، تنها در حدود ثانیه، خود را کوک کند.
قطعاتی برای آموزش موسیقی

قطعاتی برای آموزش موسیقی

پنج سال پیش مقاله ای نوشتم در ارتباط با این موضوع که در سایت گفتگوی هارمونیک منتشر شد. به طور خیلی خلاصه می توانم بگویم که هدف از نوشتن آن مقاله که مقاله حاضر نیز در ادامه آن است آموزش نکاتی در موسیقی از طریق قطعاتی بود که به همین منظور ساخته بودم. پس از چند سال فرصت، انگیزه دوباره ای به وجود آمد برای پی گرفتن دوباره این جریان که قرار بود به نوشتن کتابی با همین محتوا ختم شود و به نوعی این مقاله مقدمه ای بر مجموعه مقالاتی است که در نهایت –در صورت مثبت بودن شرایط- به صورت کتاب منتشر خواهند شد.
تفضلی: نیاز به افزایش ادبیات کرال ایرانی حس میشود

تفضلی: نیاز به افزایش ادبیات کرال ایرانی حس میشود

از اینجانب پنج مینیاتورکرال برای گروه کر آکاپلّا بر روی اشعار شعرای معاصر ایران اجرا خواهد شد که به ترتیب ازاین قرارند: «شب است» (نیما یوشیج)، «اندوه» (مهدی اخوان ثالث)، «هایی»(سهراب سپهری)، «سوتک» (دکتر علی شریعتی) و «فقط رویا» (احمدرضااحمدی)
تغییر رفتار بازار موسیقی در اینترنت

تغییر رفتار بازار موسیقی در اینترنت

کاربران اینترنت پرسرعت – Broadband در اروپا و آمریکای شمالی در حال تغییر الگوی مصرف در download موسیقی از اینترنت هستند و پیش بینی می شود تا پنج سال آینده تغییر کلی در نحوه خرید موسیقی در جهان بوقوع پیوندد.
یادداشتی بر نوشته ی «وهم یا نبوغ؟!» (I)

یادداشتی بر نوشته ی «وهم یا نبوغ؟!» (I)

چندی پیش مطلبی در سایت به قلم یکی از نویسندگان «گفتگوی هارمونیک»، سعید یعقوبیان به نام «وهم یا نبوغ؟!» به انتشار رسید که از طرف مخاطبان مورد توجه و بحث های زیادی قرار گرفت. چند روز پیش یکی از خوانندگان سایت، یادداشتی را بر این نوشته ارسال کرد که امروز این مطلب را می خوانید: