گفتگوی هارمونیک
چهارمین بخش این کتاب بر مبنای اطلاعات موجود بر روی برچسب صفحات یازده دورهٔ ضبط صفحه از سه شرکت مختلف است. از جملهٔ آن‌ها، پنج فهرست قدیمی متعلق به ضبط سال‌های ۱۲۸۵، ۱۲۸۷، ۱۲۸۸، و ۱۲۹۱ شمسی است که توسط شرکت گرامافون صورت گرفتند. ضبط‌های مربوط به سال ۱۲۸۵ در همان سال به‌صورت صفحاتی یک‌رو تولید، و سال ۱۲۸۷ به‌صورت صفحات دو‌رو بازنشر و بدین‌ترتیب این ضبط‌ها دارای دو فهرست شدند (گرامافون ۱۲۸۵، ۱۲۸۷، ۱۲۸۸، و ۱۲۹۱). همچنین دو فهرست دیگر دربردارندهٔ اطلاعات مجالس ضبط سال ۱۲۸۸، ۱۲۹۱، و ۱۲۹۲ هستند (گرامافون).
پنجمین فهرست مورد استفاده در تحلیل داده‌ها، سال ۱۲۹۳ بود که بر روی صفحه‌های دو‌رو بازنشر شد و شامل تمام ضبط‌های پیشین از مجالس ضبط سال ۱۲۸۵، ۱۲۸۸، و ۱۲۹۱ بود (گرامافون ۱۲۹۳). از دیگر فهرست‌های قدیمی مورد استفاده فهرست مربوط به ضبط‌های شرکت پولیفون در سال ۱۳۰۶ است (پولیفون ۱۳۰۶). شرکت گرامافون مجالس ضبط متعددی در تهران در سال‌های ۱۳۰۵، ۱۳۰۷ و ۱۳۰۸ برگزار و شرکت کلمبیا نیز دو مجلس در سال‌های ۱۳۰۸ و ۱۳۱۲ منعقد کرد. اطلاعات مربوط به ضبط‌ها از کتابی که به‌تازگی در مورد ضبط‌های موسیقی ایران تولید و منتشر شده به دست آمده است (کنی، ۱۳۸۶).
نمای کلی و محتوای فصل‌ها
نخستین بخش این کتاب، ارائه‌دهندۀ نمایی تاریخی از منابع مکتوب نظام دستگاهی در چندین زبان اروپایی است. در بسیاری از دائرهالمعارف‌های معتبر اروپایی و در متون متأخر اتنوموزیکولوژی، نظام مدال ایرانی به‌عنوان مجموعه‌ای از دوازده دستگاه معرفی می‌شود (Nettl ۲۰۱۵; Lawergren, Farhat, and Blum ۲۰۱۵; During ۲۰۱۱)، اما در داخل ایران نظامِ رایج نظام هفت دستگاه است که شامل شش یا تعداد بیشتری از مجموعه‌های ثانویه‌ای به نام آواز هستند (طالعی، ۱۳۷۴). به‌طور معمول تعداد آوازها را به عدد پنج کاهش می‌دهند تا حاصل جمعشان به دوازده برسد که در فرهنگ ایران ارزش سمبلیک ویژه‌ای دارد. هر دستگاه یا آواز شامل تعدادی قطعات ملودیک به نام گوشه است که به‌طور شفاهی منتقل شده‌اند. مجموعۀ گوشه‌های درون هفت دستگاه، به همراه ترتیب پیشنهادی آن‌ها در اجرا، ردیف نامیده می‌شود.
اولین فصل به نخستین مواجهۀ مخاطبان اروپایی با موسیقی ایرانی اختصاص دارد. در یک اتفاق نادر در تاریخ ایران، مظفرالدین‌شاه یک موسیقی‌دان یعنی ارسالن ناصرهمایون (۱۲۴۵-۱۲۹۹؟)؛ نوازندۀ پیانو ایرانی و یکی از سه پیشخدمتِ مخصوص همراه مظفرالدین‌شاه را در سال ۱۲۷۹ همراه خود به اروپا برد. به‌سبب اشتیاق و علاقۀ شاه به موسیقی، نوازندۀ پیانو (پیشخدمتِ مخصوص او) و همچنین آلفرد لومر رئیس دستۀ موزیک که از سال ۱۲۴۷ در دربار شاهی خدمت می‌کرد، قطعات موسیقی ایرانی را برای پیانو تنظیم کردند که شامل اطلاعاتی ابتدایی در مورد مدهای ایرانی نیز می‌شد.
دومین فصل، بررسی تاریخی نوشته‌های موزیکولوژی و اتنوموزیکولوژی به زبان‌های اروپایی (بیشتر فرانسوی، آلمانی و انگلیسی) دربارهٔ نظام دستگاهی است که از سال‌های حدود ۱۲۷۹ تا دهۀ چهل شمسی منتشر شدند. این فصل شامل اولین مقالات، پایان‌نامه‌ها و کتاب‌هایی در مورد نظام دستگاهی به زبان‌های اروپایی است که ایرانیان نوشته‌اند.
هرچند دانشجویان ایرانی از حدود یک‌صد سال پیش‌تر برای تحصیل به اروپا فرستاده می‌شدند، اما در اوایل قرن بیستم بود که دانشجویانی برای تحصیل دانش موزیکولوژی و شناخت موسیقی غربی به اروپا رفتند. علی‌نقی وزیری در تحصیل موسیقی اروپایی پیشرو بود. او از سال ۱۲۹۶ تا ۱۳۰۰ در کلاس‌های مدرسۀ عالی موسیقی، مدرسه‌ای خصوصی در پاریس (Ecole supérieure de musique) شرکت کرد و سپس از سال ۱۳۰۰ تا ۱ شرکت کرد و سپس از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۲ در کنسرواتوار موسیقی برلین در رشتۀ پداگوژی موسیقی به تحصیل خود ادامه داد (Khoshzamir ۱۹۷۹, ۵۶-۵۷).
۱ نظر