زوبین مهتا (Zubin Mehta) در خانواده ای ایرانی الاصل در بمبئی در 29 آوریل 1936 به دنیا آمد. پدر وی مهلی مهتا، ویلونیست است، او موسس و رهبر ارکستر سمفونیک بمئی است و خودش اولین استاد زوبین بوده. در سن 18 سالگی، بعد از تحصیلی کوتاه در رشته پزشکی در بمبئی، زوبین برای یادگیری موسیقی در سال 1954 به وین رفت و در آنجا به آکادمی موسیقی فور راه یافت.

زوبین برای راه یافتن به ارکستر آکادمی، نواختن ویولن دبل بیس (کنترباس) را آموخت و از هانس اسواروسکی (Hans Swarowsky) رهبری را فرا گرفت. در سال 1957 از آکادمی فارغ التحصیل شد و اولین کنسرت حرفه ای خود را به همراه ارکستر تنکنستلر در وین به عنوان رهبر میهمان به اجرا گذاشت. در سال 1961 زوبین مهتا اولین رهبر هندی بود که در لندن، در ارکستر ماژور بریتانیا رهبری را برعهده داشت!

در رقابت بین المللی رهبران که ارکستر رویال فیلارمونیک لیورپول آنرا در سال 1958 سازماندهی کرده بود، به عنوان بهترین رهبر برگزیده انتخاب شد و قرارداد یک ساله ای با ارکستر به عنوان کمک رهبر (آسیستان) امضا کرد. پس از پایان دوره یک ساله اش در آنجا، به ارکستر فیلارمونیک وین دعوت شد و دیگر موفقیت بزرگ و مهم خود را به عنوان رهبر میهمان، در این ارکستر به دست آورد. وی همچنین در جشنواره تنگلوود جایزه اول را کسب کرد.

با فرارسیدن سال 1961زوبین مهتا رهبری ارکستر فیلارمونیک برلین و ارکستر فیلارمونیک اسرائیل را نیز بر عهده داشت و تا به اکنون رابطه نزدیکی را با آن ارکسترها حفظ نموده است. پستهایش به عنوان رهبر میهمان در مونتریال و لس انجلس به حضور دائمی وی در این ارکسترها انجامید. او از سال 1961 تا 67 کارگردان موسیقی ارکستر سمفونیک مونتریال و از سال 1962 تا 1978 کارگردان موسیقی ارکستر فیلارمونیک لس انجلس بود، بنابراین مهتا یکی از اولین رهبرانی بود که نام "دستگاه جت" را به او داده بودند! چراکه مهتا قادر است در یک دوره رهبری دو ارکستر بزرگ و یا حتی بیشتر را با پرواز از شهری به شهر دیگر انجام دهد.

فعالیت وی در ارکستر لس انجلس تنها در عرض یک سال توانست این ارکستر را به بهترین ارکستر ملی تبدیل کند و شایان ذکر است که مهتا در آن زمان کمتر از 30 سال سن داشت! زوبین مهتا جوانترین رهبری بود که ارکستر بزرگ آمریکا تا آن زمان به خود دیده بود. زوبین مهتا هنرمند و انسانی پرانرژی و علاقمند، ستاره ای اصیل است، وی ضبطهای نابی را به همراه ارکسترهای بزرگ دنیا انجام داده است، از آلبومهای فوق العاده زوبین مهتا؛ ضبطهای وی به همراه ارکستر فیلارمونیک لندن است و همچنین در سال 1971 ضبط موسیقی متن فیلمی به همراه ارکستر فیلارمونیک لس انجلس از فرانک زاپا (Frank Zappa) به نام "200 موتل" (200 Motels) است.

در سال 1968 زوبین مهتا به عنوان مشاور موسیقی فیلارمونیک اسرائیل منسوب شد و کارگردان موسیقی این ارکستر در سال 1977 بود. در سال 1981 به عنوان کارگردان موسیقی فعالیت داشت و زندگی خود را از آن طریق تامین می کرد. زوبین مهتا در حدود بیش از دوهزار کنسرت را به همراه گروههای بزرگی رهبری کرده، همچنین سفرهای گسترده ای در هر پنج قاره جهان انجام داده است. در سال 1978 مهتا از پست خود در ارکستر لس انجلس استعفا داد و کارگردان موسیقی ارکستر فیلارمونیک نیویورک شد.

علاقه مهتا به سبک رومانتیسیزم و موسیقی سنتی، تاثیر مهمی بر آثار وی گذاشت و رابطه ای خوب و طولانی را با ارکستر نیویورک به وجود آورد. اگرچه در سال 1991 رابطه وی با منتقدین خدشه دار شد و روش مهتا را بیشتر به سبک هالیوودی نسبت دادند. دوره فعالیت وی در فیلارمونیک نیویورک 13 سال به طول انجامید که در تاریخچه ارکستر لس انجلس، طولانی ترین مدت رهبری یک فرد است.


اولین اجرایش به همراه متروپولیتن نیویورک در 29 دسامبر 1965 بود. از آن زمان به بعد وی در اپرای وین، خانه رویال اپرا، باغ کانوونت، لا اسکالا در میلان، خانه اپرای شیکاگو، خانه اپرای فلورانس و همانند دیگر رهبران بزرگ بین المللی در جشنواره سالزبورگ هنرآفرینی نمود. از سال 1985 به رهبری اپرا تئاتر فلورانس منسوب شد. بین سالهای 1998 و 2006 کارگردان موسیقی اپرای باورین بود (جایی که وی بیش از 400 کنسرت را رهبری کرد!)

ببینید قسمتی از رهبری زوبین مهتا را از سال 2007 زوبین مهتا رئیس جشنواره مدیترانه در والنسیا، اسپانیا، می باشد. در سال 1990 از وی خواسته شد تا در اولین اجرای کنسرتهای سه تنور افسانه ای (Three Tenors legendary concerts) رهبری کند، مهتا زوبین با درخشیدن خود، ثابت کرد که بهترین انتخاب برای رهبری آن قطعه بوده که توسط پاواروتی، دومینگو و کراراس اجرا شد.

این کنسرت موفقیت عظیمی برای وی در برداشت و پخش بین المللی تلویزیونی آن و ضبط این اجرا فروش فراوانی در بر داشت. این اثر که از پدیده های دنیای موسیقی است بار دیگر در لس انجلس در سال 1994 اجرا شد و مهتا بار دیگر رهبری آن را بر عهده گرفت.

زوبین مهتا جوایز و افتخارات بیشماری دریافت نموده است. وی شهروند افتخاری فلورانس و تلاویو است و در سال 1997 عضو افتخاری اپرای وین شده است. در سال 1999 زوبین مهتا جایزه "موفقیت در صبر و صلح" را دریافت نمود. همچنین در سال 1999 همین جایزه از سازمان ملل نیز به وی اهدا شد. در سال 2001 رهبر افتخاری ارکستر فیلارمونیک وین شد و در سال 2001 و 2004 عنوان "رهبر افتخاری" از طرف این فیلارمونیک به وی داده شد، همچنین در سال 2006 فیلارمونیک لس انجلس و مرکز اپرا تئاتر فلورانس چنین جایزه ای را به وی اهدا کردند. در پایان رهبریش در اپرای باورین عنوان "رهبر افتخاری" به وی داده شد.

در سال 2008 زوبین مهتا از طرف خانواده امپراطوری ژاپن، مهمترین جایزه فرهنگی این کشور (Praemium Imperiale) به وی داده شد. در اکتبر 2006 زوبین مهتا، "حلقه لیبلانگه" اثر واگنر، "کاخ هنر ملکه سوفیا" را در والنسیا بازگشایی کرد.

لازم به ذکر است، زوبین مهتا پیش از انقلاب 1357 ایران، ارکستر سمفونیک تهران را رهبری کرده است و یک قطعه ایرانی ("رقص دایره" اثر حشمت سنجری) را به اجرا گذاشته است.

en.wikipedia.org