گفتگوی هارمونیک
انگیزههای نژادی پشت پرده در تألیف این کتاب باعث کاهش اعتبار تلاشهای دیگر موسیقیدانانِ اروپایی به نفع هموطنِ نویسندۀ کتاب، یعنی آلفرد لومر شده است. متنو قدیمی مربوط به موسیقی نیز همچنین نیازمند مطالعهٔ انتقادی هستند. بهطور مثال، نویسندۀ رسالهای با عنوان بهجهٔالروح، خود را عبدالمؤمن ابن صفیالدین عبدالمؤمن ارموی معرفی کرده تا از شهرت صفیالدین ارموی، موسیقیدان معروف، و قابوس ابن وشمگیر (قابوس بن وشمگیر ۴۸۳-۳۱۹ ق) از سلسلۀ آل زیار استفاده کند. به عالوه، با اینکه او در متن به عبدالقادر مراغهای (وفات ۸۳۸ ق) اشاره کرده، کتابش را به سلطان محمود غزنوی (۳۶۱-۴۲۱ ق) تقدیم کرده است (ابن صفیالدین، ۱۱۶) که نشان میدهد نمیتوان به عبارات درون این متن استاد کرد.
منابع
اولین بخش از تحقیق حاضر بر مبنای آثار منتشرشده در اروپا و آمریکا در حوزه موسیقی، موزیکولوژی و اتنوموزیکولوژی شکل گرفته است. این بخش شامل آوانگاریهای کمتردید شدهای متعلق به سال ۱۲۷۹ شمسی است که اجراهایی از موسیقی ایرانی در اروپا را ارائه میدهد. این بخش همچنین شامل مطالبی دربارهٔ موسیقی در آثاری که به هنر و فرهنگ ایران پرداختهاند، مطالبی با موضوع موسیقی ایران از کتابهای موزیکولوژی و دائرهالمعارفها، رسالههای دکتری با موضوع موسیقی ایران، و نخستین نشریات متعلق به حوزهٔ اتنوموزیکولوژی با موضوع موسیقی ایرانی است.
مطالب بخش دوم بر مبنای متون موسیقایی فارسی متعلق به قرن هفتم هجری تا قبل از انقلاب مشروطه، و همچنین چند متن مربوط به تاریخ عمومی است؛ مانند کتابی عربی در مورد تاریخ شاهان ایران که نوشته الثعالبی است (Tha‘alibi 190). نسخ خطی موسیقایی شامل متنى عربی از صفیالدین ارموى (ارموى بیتا) و رسالهای فارسى از محمد نیشابورى (نیشابورى ق ۲)، دو نویسنده متعلق به قرن هفتم هجری، شرحى از کتاب ارموى متعلق به قرن هشتم (ق ۲)، رسالهای از عبدالقادر مراغهای متعلق به قرن نهم (عبدالقادر مراغهای ق ۸۳۱)، و تعدادى نسخ خطی بینام متعلق به سدههاى نهم تا دوازدهم است.
این گروه از منابع مورد استفاده شامل برخی نسخ خطی است که تعدادی از آنها دارای تاریخ و اسم نویسندهاند، اما اکثرشان بینام و نشان هستند. برای استناد به متون موسیقایی، من در اکثر موارد از نسخههایی استفاده کردهام که بهصورت برخط در دسترس باشند، مگر آنکه ارجاع و استناد به نسخهای خاص مورد نیاز بوده باشد.
برای اشاره به تلاش محققینی که برخی از این متون موسیقایی را منتشر کردهاند، در اولین مثال از ارجاع به این متون پانوشتی را دربارهٔ نسخهٔ چاپی آن متن اضافه کردهام. اکثر این منابع بهصورت مقالاتی در مجلات منتشر شدهاند که امروز نایاب یا کمیاب هستند و به همین دلیل پیدا کردن آنها بهخصوص برای مخاطبان خارج از ایران بسیار مشکل است. استفاده از بازنشرهای اینترنتی این نسخ برای نویسندگان و خوانندگان آسانتر است. با این اوصاف، از زحمت محققینی که پیش از عصر دیجیتال این آثار را منتشر کردهاند تقدیر شده است.
منابع بخش سوم شامل منابع اصلی مورد استفاده در بخشهای اول، دوم و چهارم است: برخی از آثار منتشرشده در اروپا دربارهٔ موسیقی ایرانی از بخش اول، آثار چاپی فارسی دربارهٔ موسیقی مربوط نیمهٔ دوم قرن بیستم و برخی نسخ خطی از بخش دوم، برخی متون موسیقایی دیگر مربوط به اواخر دورهٔ قاجار و فهرست نخستین صفحههای موسیقی ایرانی از بخش چهارم. علاوهبر آن، در بخش سوم از متن غیرموسیقایی دورهٔ قاجار، شامل خاطرات و سفرنامههای بزرگان ایرانی ازجمله شاهان آن زمان نیز استفاده شده است.
۱ نظر