سجاد پورقناد
روش پژوهش
روش تحقیق غالب در این پژوهش پیمایشی بوده که جمعآوری اطلاعات در آن از طریق پرسشنامه آنلاین به عنوان متداولترین ابزار گردآوری اطلاعات در روش پیمایشی استفاده شده است. همچنین منابع اسنادی شامل پایاننامهها و مقالات نیز مورد استفاده قرار گرفتهاند. در بخشِ کمّی، موسیقیدانهایی که دارای آثار ضبط شده و کنسرتی متعدد بودهاند و از این طریق دارای شهرتی ملی در ارائه آثاری با ساز نی هستند و همچنین بخشی از سازندگان سازِ نی که اشتهاری در جامعه نینوازان دارند، مورد پرسش قرار گرفتهاند. جامعه موردنظر این پژوهش شامل نینوازان و صنعتگران این ساز است که حجم نمونه در این مطالعه شامل ۲۴ تن میشود. در نظرسنجی این تحقیق، سازِ نی ششدانگ به ۲۴ تن از نوازندگان و سازندگان حرفه ای نی معرفی شد و میزان استقبال از این سازها در سه گویۀ الف) موافق (آری) ب) ممتنع پ) مخالف (خیر)، ثبت و توضیحات اختیاری آنها، مورد ارزیابی قرار گرفت.
یافتهها و بحث
نگاهی به تاریخچه و ساختار «نی هفتبند» و «نیششدانگ» و مقایسه ساختاری دو ساز
«نی هفتبند»، در دسته سازهای هواصدا قرار میگیرد و یکی از قدیمی ترین سازهای بادی ایرانی است که بیش از صد سال است در موسیقی شهری ایران مورد استفاده قرار گرفته است . نی هفتبند دارای هفت گره، شش سوراخ و هفت بند میباشد که پنج سوراخ آن در جلوی ساز و یکی نیز در پشت ساز قرار دارد. علت قرارگیری سوراخ ششم در پشت ساز را میتوان سهولت مهار ساز توسط انگشت شست دانست. از لحاظ اندازه، این ساز به صورتهای مختلفی، طبق الگوهایی که به مرور زمان به وسیله نوازندگان کشف شده، ساخته میشود. تعداد این الگوها ۱۳ عدد است که از الگوی «دو»کوک یعنی بلندترین نی شروع و به صورت فواصل کروماتیک تا اکتاو بعد یعنی نی «دو»کوک کوچک که کوتاهترین نی است، ساخته میشود (نجفی ملکی ۱۳۸۶).
در کوکهای مختلف نیهای «هفتبند»، اجرای منظم نغمهها امکان پذیر نیست بدین صورت که نتی که به فاصله سوم از کوک نی یا فاصله هفتم از نت دستهبسته این ساز در نظر گرفته شود، در ساختار نغمات این ساز وجود ندارد (اطرایی و درویشی ۱۴۰۰). برای مثال بر روی «نیِ هفتبندِ» سل (یا با استاندارد بینالمللی، نیِ دو یا اوت) سوراخی برای گرفتن نغمۀ «سی»، «سیبمل» و «سیکرن» وجود ندارد، چراکه این سوراخ باید در بند هشتمِ نی تعبیه میشده و انگشتان انسان آنقدر بلند نیست که این سوراخ را بگیرد. این مشکل منجربه صرف نظر از از سوراخ کردن بند هشتم نی شده است که نتیجه آن حضور و تثبیت نی به صورت هفتبند است. بر این اساس اجرای متوالی نغمات در این ساز با چالش همراه است.
۱ نظر