حنانه: پدرم هارمونی زوج را به هیچ کس تدریس نکرده است

امیرعلی حنانه
امیرعلی حنانه
به تازگی شایعه ای منتشر شده است که رساله «هارمونی زوج» مرتضی حنانه در انتظار انتشار است. از طرفی افرادی نیز خود را صاحب صلاحیت در آنالیز و حتی تدریس هارمونی زوج معرفی می کنند. این مسائل باعث شد تا از زبان فرزند مرتضی حنانه، امیرعلی حنانه، موضوع را بررسی کنیم:

چند سالی است که بحث درباره محتویات جزوه «هارمونی زوج» استاد مرتضی حنانه بالا گرفته و کسی ادعا کرده که این کتاب را نزد خود دارد و منتشر هم نمی کند. آیا پدر شما کتابی به عنوان «هارمونی زوج» نوشته اند، مانند کتاب های هارمونی کلاسیک که تدریس می شوند یا این روش را قابل تجویز به دیگر موسیقیدانان ایران نمی دانستند؟

این چند سال بحث درباره محتویات این هارمونی زوج از استاد حنانه در گرفته (که خودش از برکات همان سال است که شما به دفتر من در سعادت آباد و در آکادمی حنانه آمده بودید) و ریشه این بحث ها به آن روزها برمی گردد و ارتباط دارد؛ یادتان می آید که من مطالبی در مورد تئوری و هارمونی زوج در سایت شما قرار دادم و تا آنجا که یادم می آید از اول دیدگاه هایی بسیار انتقادی در مورد این هارمونی مطرح شد، چنانکه دیدیم، این انتقادها سریالی در سایت از طرف دانشجویانی در کانادا و… برای به انحراف کشاندن این مطلب و شلوغ کردن درباره این مسئله مطرح شد که در نوع خودش بی‌نظیر بود و حتی موضوع تز برخی از عزیزان نیز شد.

کتاب یا جزوه ای به نام هارمونی زوج به آن صورت که مانند جزوه های هارمونی مثل سارلی برای هنرجویان هنرستان نوشته شده باشد وجود ندارد و من همان طور که یادتان می آید در گذشته نیز این را گفته بودم، با تحقیقات و مشقات فراوان این جزوه را از نوشته های پراکنده پدرم در دفتر های یادداشت های روزانه اش که با کد گذاری هایی بسیار سخت نوشته شده بود، تدوین کردم. او شخصا جزوه ا‌ی درسی برای هنرستان تالیف نکرده بود و اصولا خودش آنرا «زبان موسیقی من» نام نهاد و در اثبات کردن آن نیز اصراری نکرد.

او مانند بسیاری از کمپوزیتورهای بزرگ قرن بیستم اعتقاد داشته که: «من می‌نویسم و نوشته من مبنا می شود»، همانطور که بسیاری از هنرمندان بزرگ جهان مانند استراوینسکی نیز به این اصل معتقد بودند و زبان موسیقی یک کمپوزیتور هرگز کتاب درسی دانشگاهی نیست که بخواهد آنرا جایی تدریس کند. این یک مبنای جدید در کمپوزیسیون ایرانی بوده است.

آخرین کلاسی که ایشان برگزار کردند چه بود و چند سال طول کشید؟
تا آنجا که من یادم می آید کلاس های هارمونی زوج برای کسی برگزار نشد، بلکه اشخاص سوال می‌کردند و وارد بحث می شدند ولی او کلاس هارمونی زوج برای کسی دایر نکرد؛ ممکن است در کلاس هارمونی، اشخاص بحثی مطرح کنند که باعث صحبتی در این مورد شود. من به عنوان شاهد از سالیان قبل می‌توانم شهادت دهم که در این کلاس هارمونی زوج به کسی تدریس نشد.

پدرم تا شهریور ۱۳۶۸ کلاسهای خصوصی پیانو داشت و بچه های هنرستان هم از ۶۴ تا ۶۷ شاگردانش بودند.

مرتضی حنانه در گذشته طی سلسله گفتگوهایی که به همت زنده یاد فریدون ناصری در سال ۱۳۵۸ صورت گرفت از ایده خلق این تفکر و در مورد هارمونی ابداعی خودش صحبت کرده بود که مورد رضایت خودش نیز واقع نشد و این سلسله گفت و گو ها به نتیجه مطلوب و دلخواه او نرسید و پس از آن هرگز او در این مورد با کسی صحبت نکرد. فقط وقتی آثاری برای پیانو بر مبنای موسیقی ایرانی و بر پایه هارمونی زوج می نوشت، با هم در این مورد صحبت می کردیم؛ این تنهایی های بلند من و پدرم بسیار حائز اهمیت است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پیرگلو: نسبت به گذشته افت داشتیم

در آن زمان من هم ماندم و به هر حال یک سری مسائل خانوادگی هم بود، برادرم فوت شده بود و دختراشان را باید نگه می داشتم، مادرم هم که سرطان گرفته بودند و فوت کردند، این شد که فعلا دیگر ماندگار شدم.

ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (VI)

این گواه کوتاه نشان می‌دهد پیش از تولد دولت-ملت مدرن هم تصوری از یک فرهنگ موسیقایی که بتوان آن را «موسیقی ایرانی» خواند در مراکز اصلی شهری، یعنی تجمع‌گاه‌های قدرت و ثروت، وجود داشت. با یک جستجوی سردستی نیز دست‌کم تا میانه‌ی دوره‌ی قاجار می‌توان پیشینه‌ی چنین مفهومی را عقب برد. برخلاف نمونه‌های اروپایی در ایران این زبان موسیقایی نه تنها ممنوع (۲۵) یا گمشده نبود بلکه حمایت‌شده و رسمی هم بود. موسیقی دستگاهی افزون بر تمایز بسیار روشن از موسیقی اروپایی، به قدر کافی از همتایانش، یعنی حوزه‌های موسیقایی عربی و ترکی نیز فاصله گرفته بود.

از روزهای گذشته…

پیانو، تاریخچه اجتماعی

پیانو، تاریخچه اجتماعی

منظور از اصطلاح تاریخچه اجتماعی پیانو، بررسی نقش این ساز در فعالیت های اجتماعی و زندگی روزمره مردم است. پیانو در اوایل قرن هجدهم اختراع شد و امروزه به عنوان سازی پرطرفدار در اقصی نقاط جهان به چشم می خورد.
کورت مازور، رهبری بشر دوست (II)

کورت مازور، رهبری بشر دوست (II)

مازور فصل ۲۰۰۰-۲۰۰۱ ارکستر فیلارمونیک نیویورک را با سه هفته جشنواره آثار مندلسون آغاز کرد همچنین موسیقی کامل “رویاهای شب نیمه های تابستان”، کنسرتوی شماره ۲ ویلن ریچارد دانیلپور به همراه نوازنده ویلین سل یو یو ما، سمفونی شماره ۹ ورنر هنز را اجرا کردند و کنسرتوی برای فلوت، چنگ و ارکستر از زیگفرد ماتوآس و اثری از آرنولد شونبرگ به مناسبت پنجاهمین سالگرد تولد آهنگساز. به همراه شرکت ضبط بین المللی کلاسیک تلدک، کورت مازور و ارکستر فیلارمونیک نیویورک ضبطهای فروانی انجام دادند.
انتشار «نوشته های پارسی موسیقی» در سوئد

انتشار «نوشته های پارسی موسیقی» در سوئد

به تازگی، دانشگاه اوپسالا در سوئد، کتابی با عنوان «نوشته های پارسی موسیقی: از ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ میلادی» منتشر ساخته است. این کتاب در واقع پایان نامه دکترای مهرداد فلاح زاده، موسیقی شناس ایرانی مقیم سوئد است که با ارائه آن موفق به دریافت دکترای اتنوموزیکولوژی از دانشگاه مذکور شده است.
بوطیقای ریتم (III)

بوطیقای ریتم (III)

حال ببینیم وقتی شنونده‌ی اجرای حقیقی موسیقی هستیم –و نه بیننده‌ی تصویر گرافیکی موسیقی حبس شده در کاغذ-چه چیز به ما می‌گوید کدام‌یک از این دوسیستم مختصاتی درست است؟ چگونه می‌فهمیم به ازاء هر سه نت یک بار دست بزنیم یا به ازاء هر دو تا؟ روشن است، تاکیدگذاری (Accentuation) موجود در متن قطعه این موضوع را به ما دیکته می‌کند. پیش از آن باید بپرسیم چه چیزی چنین تاکیدگذاری‌ای را می‌سازد؟ ساختار تاکیدی یک خط ملودی از کجا می‌آید؟ پاسخ به این پرسش را نیز به پیروی از کامبوروپولوس (Combouropoulos) به مشخص شدن محدوده‌ی یک ملودی از طریق هویت و مشابهت واگذار می‌کنیم. به این معنی که ساختار تاکیدی به طور خودکار برآمده از گروه‌بندی است.
صهبایی: من به موسیقی سمفونیک ایرانی علاقمندم

صهبایی: من به موسیقی سمفونیک ایرانی علاقمندم

بدنبال تهیه مطالب “آخرین پرچمدار” ، “باید به مردم کار باکیفیت ارائه کرد” و قسمت سوم مصاحبه،در این مطلب قسمت چهارم و پایانی مصاحبه با منوچهر صهبایی موسیقیدان معاصر را میخوانید. همچنین به اطلاع می رساند که سایت شخصی منوچهر صهبایی به آدرس www.sahbai.com راه اندازی شده است.
تالار مشاهیر راک اند رول

تالار مشاهیر راک اند رول

بارها نام تالار مشاهیر راک اند رول (Rock and Roll Hall of Fame) را شنیده ایم و همچنین ثبت اسطوره های موسیقی راک و همچنین هنرمندان فعال در این عرصه در این تالار برای سپاس و حفظ نام و آثار این هنرمندان. این تالار مشاهیر و موزه آن در شهر کلیولند ایالت اوهایو آمریکا قرار گرفته است و مکانیست برای حفظ تاریخچه برترین هنرمندان و گروههای راک – تهیه کنندگان و دیگر اشخاصی که به نوعی با این سبک از موسیقی در ارتباط میباشند.
سر توماس بیچام، رهبر بزرگ انگلیس (XI)

سر توماس بیچام، رهبر بزرگ انگلیس (XI)

در ضبط کنسرت زنده از سمفونی دوم سیبلیوس با اکستر سمفونیک بی بی سی به رهبری بیچام در تاریخ ۸ دسامبر ۱۹۵۴ در تالار جشنوار سلطنتی، بیچام را در حالی می یابیم که در لحظه های هیجانی با فریاد های خود نوازندگان را در نواختن تشویق می کند. بیچام نسبت به برخی از آثار کلاسیک شناخته شده بی توجه بود؛ به عنوان مثال، او حاضر بود که تمام کنسرتوهای براندنبورگ (Brandenburg) باخ را به نفع مانون از ماسنت (Massenet) کنار بگذارد!
فرج نژاد: جواب مثبتی از نامه گرفته ایم

فرج نژاد: جواب مثبتی از نامه گرفته ایم

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با میدیا فرج نژاد آهنگساز و نوازنده درباره انتقادات اخیر گروهی از موسیقیدانان به فعالیت های خانه موسیقی و جشنواره فجر، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است.
مرور آلبوم «ناشنیده‌ها (۱)»

مرور آلبوم «ناشنیده‌ها (۱)»

حاشیه‌هایی چون بی‌سلیقگی در گرافیک، بی‌دقتی فوق‌العاده در متن‌ها و ترجمه، ضبط بی‌کیفیت، ناکوکی آزاردهنده‌ی پیانو و حتا رابطه‌ی نقاشی و موسیقی که در دفترچه‌ی سی‌دی آب و تاب زیادی از زبان نوازنده و نقاش داده شده (فارغ از این که در اصل امکان‌پذیری یا ارزشمندی چنین رابطه‌ای چون و چرا شود) نباید موجب پنهان شدن ارزش اصلی آلبوم «ناشنیده‌ها ۱» از دیده‌ی تیزبین و زیباپسند شود.
نماد‌شناسی عود (II)

نماد‌شناسی عود (II)

او موافق است که معنای اولیه‌ی عود، چوب است اما بیان می‌کند که دو واژه‌نامه‌ی قدیمی عرب، قاموس و جوهری، معنی لاک‌پشت را برای آن ارائه کرده‌اند. این موضوع بسیار جالب توجه است نه فقط به خاطر افسانه‌های شکوهمند یونانی (در افسانه، آپولو، اولین چنگ را از لاک یک لاک‌پشت و رگ و پی آن ساخت) بلکه به این خاطر که سازنده‌ی واقعی لوت از لاکِ لاک‌پشت برای ساخت آن استفاده کرده ‌است. با وجود معناهای افسانه‌ای و واژه‌نامه‌ای عود، خواهیم دید که بی‌تردید معنای اصلی عود، وقتی این کلمه به یک ساز موسیقی اشاره می‌کند، چوب است.