نقدی بر نقد کتاب «پیوند شعر و موسیقی» (III)

حسین دهلوی
حسین دهلوی
نمونه های زیادی از انواع فرهنگ های موسیقایی بدوی در جهان وجود دارد که در آنها، نوازنده و آهنگساز و حتی شاعر و خواننده یکنفر است؛ در موسیقی قرون وسطای اروپا هم این پدیده زیاد دیده می شود. ارتباط دادن این مسئله با تفکرات عرفانی و فلسفی ایرانیان، نوعی فلسفه بافی است که متاسفانه در نوشته های نوازندگان مرکز حفظ و اشاعه موسیقی بسیار دیده می شود (۱) ضمن اینکه همین فلسفه بافی هم بدون توجه به مشکلاتی که در اسناد تاریخی اش دارد، دچار مشکلات منطقی است؛ همانقدر که یک اثر بداهه نوازی تحت تاثیر نواخته گذشتگان اش است (۲)، یک قطعه کلاسیک هم در موسیقی غربی، تحت تاثیر تکنیک های هارمونی، کنترپوان، فرم و… گذشتگان اش است.

بر خلاف نظر منتقد، کمتر بودن نام آهنگسازان در موسیقی ایرانی به خاطر نگرش فلسفی آنها نیست، بلکه به خاطر عدم وجود سیستم ثبت و ضبط موسیقی در دوران گذشته است. بخش هایی که به وسیله نت نویسی یا حتی روش سینه به سینه ثبت شده،‌ در بسیاری از موارد دارای نام خالق آن است (۳)، از طرفی نبود نام تصنیف سازان دوره قاجار در کنار تصانیف آنها به دلیل جایگاه پست تصنیف سازی در موسیقی آن دوره بوده است. (۴)

منتقد در ادامه می نویسد: «کتاب «پیوند شعر و موسیقی آوازی» استاد دهلوی ضمن اینکه تجربه‌ی شخصی باارزش است، اما در واقع ادامه‌ی راه تحول موسیقی ایران است که از اواخر دوره‌ی قاجاریه آغاز گردیده است و راه خود را بدون نگاه به ارزش و اصول هنر و ادبیات و موسیقی ایران ادامه داده است»؛ در پاسخ این منتقد گرامی باید گفت، ارزش و اصول هنر و ادبیات ایران، چه بوده است که در دوره های بعد نگاهی به آن نشده است، ضمنا باید مشخص شود که ارزش و اصول هنری مورد نظر در واقع مربوط به چه دوره زمانی است؟ قاجار؟ پیش از قاجار؟

در ادامه منتقد با عنوان کردن منظور خود از جوهر موسیقی ایران کمی به فهم مخاطب از منظور خود کمک می کند:«استاد دهلوی هم به مانند اکثر آهنگسازان دوران معاصر بدون در نظر گرفتن جوهر موسیقی ایرانی (بداهه‌سرایی) اقدام به تصنیف موسیقی ایرانی برای ارکستر کرده‌اند که این مشکلاتی را از جمله تلفیق شعر و موسیقی در قطعات آوازی ایجاد کرده است.» در پاسخ به این منتقد گرامی باید گفت اولا چرا باید بداهه نوازی را «جوهر» موسیقی ایرانی دانست؟ آیا بداهه نوازی از فواصل و ریتم های ایرانی موضوعیت مهم تری در موسیقی ایرانی دارد؟ دوما مباحث کتاب «پیوند شعر و موسیقی آوازی»، بیشتر بر اساس پیوند شعر و موسیقی و مسائل مربوط به آکسان های کلام (البته به صورت تاکید فرکانسی و نه شدت صوت) و نوع تقطیع کلمات تاکید دارد و این مباحث هم طبعا مربوط به موسیقی آوازی است نه ارکسترال! موسیقی آوازی هم می تواند ارکسترال باشد هم غیر ارکسترال ولی موارد یاد شده در هر دو آنها کاربرد دارد.

پی نوشت
۱- نگاه کنید به مقالات: «یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازیدر موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (I)»، مجید کیانی و “طبیعت در هنر موسیقی” (I) ، لطفی، نظریه پرداز-پژوهشگر (I)
۲- محمدرضا لطفی به عنوان یک مدافع مهم بداهه نوازی در موسیقی ایرانی، اعتقاد داشت: جدید بودن جملات در بداهه نوازی نادر است و بیشتر جملات اینگونه اجراها، ترکیب جملات قدماست که در ذهن ما دسته بندی شده و ارائه می شود. (برداشت از یک مصاحبه صوتی به زبان انگلیسی و پاسخ گویی به زبان فارسی)
۳- نمونه های بسیاری از نامهایی که در ردیف وجود دارد، شاهد اراده ای برای به خاطر سپاری خالقان این آثار است.
۴- مراجعه کنید به فصل دوم کتاب «پیدایش موسیقی مردم پسند در ایران» در باب تصنیف پیش از دوره مشروطه.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آموزش گیتار به کودکان (VII)

۶- بچه‌ها را به فروشگاه‌های موسیقی ببرید. یک فروشگاه ساز گیتار می‌تواند از زیباترین و هیجان‌انگیزترین مکان‌های تفریحی برای فرزندتان باشد. (البته صرفاً برای تفریح داخل مغازه نروید!)‌ می‌توانید برای خرید حتی یک برچسب جدید موسیقی، خرید سیم‌گیتار و دفترنت به فروشگاه‌ بروید.

شیدایی تار (II)

وی در جریان انقلاب اسلامی از سمتهای خود استعفا کرد و به مردم انقلابی پیوســت و ســاخته ها و نواخته های او با صدای محمدرضا شــجریان و شــهرام ناظری در نوک پیکان انقلاب قرار گرفت و امروزه به عنوان یک خاطره ملی در اذهان مردم باقی است. لطفی در مورد ساخته معروف خود، سپیده (ایران ای ســرای امید)، می گوید: «وقتی در دستگاه ماهور شروع به کار کردم طبق روال آواز از منطقه بم شــروع شد ولی هر کاری که می‌کردیم، می دیدیم جور درنمی آید. پس از مدتی قرار شد آقای شجریان از اوج بخواند و خیلی خوب درآمد. در آن روزگار جامعه ایرانی یکپارچه شور و هیجان بود، ما هم که از جامعه دور نبودیم و با مردم همصدا بودیم.

از روزهای گذشته…

مجید کیانی و “طبیعت در هنر موسیقی” (I)

مجید کیانی و “طبیعت در هنر موسیقی” (I)

خبر گزاری ایسنا ٬ خبر کنسرت پژوهشی “طبیعت در هنر موسیقی” که به سرپرستی “مجید کیانی” در تاریخ جمعه ۱۶ شهریور۱۳۸۶ – در فرهنگسرای نیاوران برگزار شد را اعلام کرد. مجید کیانی در این برنامه نظراتی ارائه داد مبنی بر اینکه عالم بالا یعنی ماه و ستارگان بر فواصل و ریتم موسیقی دستگاهی ایران تاثیر گذاربوده است٬ ۱۲ مقام در ارتباط با ۱۲ برج فلکی می باشند٬ بنا به اعتقاد حکما ساختار گام های طبیعی در ارتباط با فواصل بین ستاره ها می باشد و … این مطالب گویای اعتقاد ایشان به موسیقی افلاکی است.
دست نوشته بتهوون در کتابخانه یک مدرسه

دست نوشته بتهوون در کتابخانه یک مدرسه

در خبرهای روز گذشته داشتیم که یک قطعه موسیقی دست نویس از لودویگ وان بتهوون که شامل یکی از انقلابی ترین آثار اوست، توسط یک کتابدار که به تمیز کردن قفسه های کتابخانه یک مدرسه علوم دینی در پنسیلوانیا مشغول بود، کشف شد؛ این قطعه مدتی بیش از یک قرن بود که مفقود شده بود.
سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (I)

سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (I)

دوره ساسانیان دوره‌ی شکوفایی، اعتلا و جهش عظیم موسیقی در ایران بوده است. موسیقی در این عصر نزد پادشاهان مقام والا و به سزایی کسب کرد، توجه و علاقه درباریان و اشراف به موسیقی موجب پرورش و رشد موسیقی گردید، به‌طوری‌که سرودهای مذهبی، ترانه‌های ملی و بومی و ترانه‌ای که از وقایع مهم سرچشمه می‌گرفت برای اولین بار در این دوره سروده و خوانده شد.
ابوحمزه: سعی کردم ادا در نیاورم!

ابوحمزه: سعی کردم ادا در نیاورم!

به تازگی در فضای اینترنت خبر انتشار آلبومی با نام «پایان پریشانی» به آهنگسازی عباس ابوحمزه و امیرآهنگ هاشمی به انتشار رسیده است. این آلبوم اولین اثر منتشر شده از عباس ابوحمزه نوازنده پیانو و آهنگساز است. به این بهانه گفتگویی با عباس ابوحمزه داشته ایم که در ادامه می خوانید:
تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (I)

تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (I)

احتمالاً اختلاف نظر در روشِ استفاده از دست چپ را با این جدیتی که در بین نوازندگان ویولنسل وجود دارد، در بینِ هیچ یک از نوازندگانِ سازهای زهیِ دیگر نمی‌توان یافت. در انگشت‌گذاریِ ویولنسل، دو مکتب با اختلافِ نظرِ بنیادی وجود دارد:
کنسرت کارمینا بورانا به رهبری مهدی قاسمی

کنسرت کارمینا بورانا به رهبری مهدی قاسمی

گروه کر شهر تهران و گروه کر فرهنگسرای بهمن به رهبری مهدی قاسمی در ساعت ۲۱:۳۰ روزهای ۱۶ تا ۱۸ اسفند ۱۳۹۲، در تالار وحدت به اجرای “کارمینا بورانا” اثر محبوب و مشهور کارل ارف می پردازند. در این کنسرت، کارمینا بورانا به طور کامل، با همراهی ارکستر و توسط بیش از ۲۰۰ خواننده و نوازنده به اجرا گذاشته می شود که در ایران بی سابقه خواهد بود.
تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (IV)

تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (IV)

این انگشت باید تا حدِ امکان مورب، آرنج تا حد امکان بالا و شست باید روبرویِ انگشتِ یکم باشد. هنگامِ نواختن با انگشتِ یکم در این حالت، در مقایسه با روش انگشت‌گذاری کاملاً عمود، شما قادر به ایجاد تعادل بیشتری در دست‌تان خواهید بود.
ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (V)

ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (V)

کلا نسبت به منتشر کردن نوشته هایم تردید دارم؛ مطالب زیادی برای منتشر کردن دارم اما آنقدر شاهد چاپ مطالب ضعیف، خسته کننده و بی ارزش بوده ام که ترجیح می دهم که به ارزش نوشته هایم شک کنم تا اینکه اشتباهی را که دیگران مرتکب شدند را تکرار کنم. ما می توانیم از گام های (scales) دبوسی و آهنگسازان پس از او استفاده کنیم، همچنین آکورد های جدید آنها و توالی چهارمها و پنجمها، زیرا فرمول های تکنیکی جدید همیشه پس از یافته های هارمونیک دست می دهند.
دو نوازی پژمان حدادی و حمید خبازی در مادرید

دو نوازی پژمان حدادی و حمید خبازی در مادرید

پژمان حدادی تنبک نواز برجسته و حمید خبازی نوازنده نوگرای تار برای اولین بار در کنار هم کنسرتی را در مادرید پایتخت اسپانیا برگزار کردند. این کنسرت در کانون فرهنگی پرسپولیس Centro Persepolis که انجمنی مستقل و فعال در زمینه معرفی فرهنگ و هنر ایران است، برگزار شد. اساس این کنسرت بداهه نوازی بود و همین امر بر جذابیت آن و کیفیت آفرینش هنری نوازندگان می افزود و ظرفیت موسیقی سنتی ایران در زمینه بداهه را آشکار می ساخت.
جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (V)

جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (V)

همه ی گوشه های ردیف قابلیت بداهه نوازی ندارند. بعضی گوشه های ریتمیک مانند رنگ ها در حقیقت یک قطعه ی ثابت هستند که معمولن اجرای آنها همیشه یکسان است و تغییر در نوع اجرای آنها تنها محدود به کم و زیاد کردن تکنیک هایی می شود که ملودی را دگرگون نکند (مثلن اجرای دوبل نت به جای تک نت،‌ اجرا در اکتاوی بم تر یا زیرتر یا اجرای یک پاساژ در بین دو ملودی).